حمام نوبر تبریز، حمام قدیمی سفره‌خانه سنتی

چکیده:

حمام نوبر یکی از قدیمی‌ترین حمام‌های تاریخی تبریز بوده و بنای آن به دوره قاجار برمی‌گردد. این حمام در تقاطع خیابان امام و تربیت واقع شده و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این حمام نقش و نگار و کاشی‌های بسیار زیبایی دارد و یکی از نمونه‌های بارز حمام‌های تاریخی تبریز به شما می‌رود. این بنا امروزه به یکی از مکان‌های گردشگری تبریز بدل شده است. البته احداث سفره‌خانه سنتی شهریار نیز در این تغییر بی‌تأثیر نبوده است. حمام نوبر در قسمت مرکزی تبریز و در نزدیکی دروازه نوبار میدان ساعت، تقاطع خیابان امام خمینی و تربیت واقع شده است که محل تجمع بافت تاریخی و گردشگری تبریز محسوب می‌شود.

حمام نوبر تبریز
حمام نوبر تبریز

فهرست محتوا

حمام نوبر یکی از قدیمی‌ترین حمام‌های تاریخی تبریز بوده و بنای آن به دوره قاجار برمی‌گردد. این حمام در تقاطع خیابان امام و تربیت واقع شده و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این حمام نقش و نگار و کاشی‌های بسیار زیبایی دارد و یکی از نمونه‌های بارز حمام‌های تاریخی تبریز به شما می‌رود. این بنا امروزه به یکی از مکان‌های گردشگری تبریز بدل شده است. البته احداث سفره‌خانه سنتی شهریار نیز در این تغییر بی‌تأثیر نبوده است. حمام نوبر در قسمت مرکزی تبریز و در نزدیکی دروازه نوبار میدان ساعت، تقاطع خیابان امام خمینی و تربیت واقع شده است که محل تجمع بافت تاریخی و گردشگری تبریز محسوب می‌شود.

نمایی از فضای داخلی حمام نوبر تبریز - عکس از وبسایت کجارو
نمایی از فضای داخلی حمام نوبر تبریز – عکس از وبسایت کجارو

معماری و بنای حمام نوبر

معماری حمام به دست بالاکاظم، که از اهالی قره آغاج تبریز بود ساخته شد. ولی بعدها با توسعه شهر و تخریب دروازه قدیمی در مرکز شهر قرار گرفت. چنانچه به نقشه‌های قدیمی تبریز و پیش از سال ۱۲۴۳ هجری قمری بنگرید، این حمام در نزدیک دروازه نوبر یا نوبار کاملاً مشخص شده و در نقشه دارالسلطنه از سال ۱۲۹۷ هجری قمری با نام حمام وزیر شناخته شده است. بر همین اساس قدمت این حمام به بیش از ۱۵۰ سال می‌رسد.

مساحت کلی حمام نوبر ۷۰۰ متر مربع است و برای مدت‌ها به عنوان یک حمام عمومی مورد استفاده قرار می‌گرفت. این حمام مانند بسیاری از حمام‌های دیگر از چند قسمت اصلی تشکیل شده است. قسمت‌های اصلی شامل سربینه، گرمخانه و حوض آب با کاشی‌های زیبا است. سربینه یک فضای هشت ضلعی با هشت ستون سنگی بزرگ و طاق‌بندی شده است. در وسط این فضای هشت ضلعی بزرگ نیز یک حوض آب هشت ضلعی قرار گرفته است. بخش گرمخانه نیز از طاق‌ها و گنبدهای بزرگی شکل گرفته است که نگاه هر کسی را با هنرهای مقرنس‌کاری و کادربندی‌های بی‌نظیر و هوشمندان په به خود جلب می‌کند. البته از کتیبه‌های مصور و زیبای ورودی حمام نیز نباید چشم پوشی کرد! در کل معماری این حمام یکی از زیباترین بناهای دارای معماری واقعی اسلامی است.

سربینه این حمام که در واقع همان رختکن اصلی حمام به شمار می‌رود یک فضای هشت ضلعی با قاعده‌ای بزرگ دارد که قسمت میانی آن طاق‌بندی شده و بر روی هشت ستون سنگی بزرگ و زیبا قرار گرفته است. حوض مذکور نیز در داخل همین فضای سربینه قرار گرفته است. اطراف این حوض هشت گوشه را سکوهایی احاطه کرده‌اند. بخش گرمخانه نیز همچنین طابق و گنبد بزرگی دارد و از جذابیت‌های آن می‌توان به کادربندی‌ها، ترکیب آجر و کاشی، و کتیبه‌های مصور در قسمت ورودی آن اشاره کرد. سالن اصلی حمام از ۴ پایه سنگی در مرکز تشکیل شده و ستون بزرگی بخش مرکزی آن را پوشانده است. میان ‌در این حمام، قاعده‌ ای مستطیل شکل دارد با تغییر زاویه حرکت از سربینه به گرمخانه ارتباط می یابد. میان در این حمام به صورت مستطیلی طراحی شده و رابط میان سربینه و گرمخانه است. گرمخانه نیز به صورت مربع با چهار ستون هشت وجهی طراحی شده است. به نظر می‌رسد قسمت شمالی گرمخانه جایگاه خزینه‌ها باشد.

از ویژگی‌ها بارزی که در این بنا توجه ویژه‌ای را از جانب دانشجویان و علاقه‌مندان معماری به خود جلب کرده است ستون‌های سنگی آن است. در اطراف حوض و در میان ستون‌های سنگی متکاهای دوره قاجار با رنگ‌های قرمز چیده شده و جلوه سنتی این حمام را دوچندان کرده است و فضایی برای گردشگران ایجاد شده که بتوانند از این مکان دنج و آرام قدیمی لذت ببرند. عناصر تشکیل دهنده اصلی حمام نوبر سنگ و آجر و چوب، و ملات و گچ است. طاق و گنبد گرمخانه بسیار بلند، سرتون‌های مقرنس‌کاری شده، و کادربندی و ترکیب آجر و کاشی از دیگر زیبایی‌ها و جذبه‌های این حمام تاریخی است.

دسترسی و آدرس دقیق حمام نوبر

حمام نوبر در قسمت مرکزی تبریز و در نزدیکی دروازه نوبار میدان ساعت، تقاطع خیابان امام خمینی و تربیت واقع شده است. دسترسی به مرکز شهر تبریز بسیار آسان است! نزدیک‌ترین و بهترین راه برای دسترسی به این حمام استفاده از خطوط اتوبوسرانی BRT و پیاده شدن در ایستگاه تربیت (نرسیده به میدان ساعت) است. با توجه به اینکه این بنا در مرکز شهر و در نزدیکی بسیاری از بناهای گردشگری تبریز واقع شده است، می‌توانید به راحتی و به صورت پیاده به چندین مکان گردشگری مهم دیگر از جمله مسجد کبود، موزه آذربایجان، عمارت شهرداری و غیره دسترسی پیدا کنید.

از خیابان‌های اطراف دو ورودی برای حمام نوبر وجود دارد که منتهی به دو سمت سربینه هستند:

  • ورودی اصلی با دالانی طولانی که به یک مغازه و سربینه حمام ختم می‌شود.
  • ورودی دوم که به صورت پلکانی در کنار حمام، به مغازه و قهوه‌خانه نیز راه دارد.
سفره خانه سنتی شهریار در محل حمام - عکس از وبسایت کجارو
سفره خانه سنتی شهریار در محل حمام – عکس از وبسایت کجارو

سفره‌خانه سنتی شهریار در محل حمام

حمام نوبر سال‌ها به عنوان یک حمام عمومی در تبریز فعال بوده و با گذر زمان در اثر رطوبت و سایر حوادث دچار آسیب می‌شده است و بارها مورد مرمت واقع شده است. تا اینکه از سال ۱۳۷۸ این حمام به یک سفره خانه سنتی با نام سفره خانه شهریار تغییر کاربری داده و به همین سبب این حمام همچنین در فهرست سفره‌خانه‌های سنتی تبریز نیز قرار می‌گیرد. البته این تغییر کاربری بر اساس طرح پردیسان و بدون هرگونه دخل و تصرف در فضای معماری صورت پذیرفته است. لذت استفاده از این مجموعه به سبب احداث این سفره خانه، که گفته می‌شود اولین سفره‌خانه سنتی تبریز با این مساحت است، دوچندان شده است. چراکه می‌توانید علاوه بر بازدید و لذت بردن از زیبایی حمام، ساعاتی با میل غذای مورد علاقه‌تان در این حمام بنشینید.

این سفره خانه از دو قسمت نوشیدنی و کافی‌شاپ، و رستوران مجموعه تشکیل شده است که غذاهای ارائه شده در آن به گردشگران داخلی و خارجی از کیفیت مطلوبی بهره‌مند است. البته از فضای پست بام حمام نیز به عنوان چایخانه و اجرای مراسم پرده‌خوانی و نقالی استفاده می‌شود و به این ترتیب تمام فضاهای مختلف حمام به خوبی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

به‌روزرسانی: این حمام و سفره‌خانه مربوطه هم‌اکنون تعطیل شده و بلااستفاده رها شده است.

Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Share on print
Print

دیدگاهتان را بنویسید

سایر محتوای مرتبط که ممکن است به آن علاقه داشته باشید:

نمایی پاییزی از تفرجگاه عون بن علی - عکس از وبسایت سازمان عون بن علی
عون بن علی (کوه عینالی) تبریز بزرگ‌ترین تفرجگاه کوهستانی ایران

کوه عینالی، که عون بن علی و همچنین عینال – زینال و تفرجگاه عینالی نیز نامیده می‌شود کوهی بر فراز رشته‌کوه سرخاب شمال تبریز است. بلند‌ترین قله این رشته کوه قله دند با ارتفاع ۲۳۸۱ متر است. کوه عینالی، یا عون بن علی در واقع به یکی از قله‌های این رشته کوه سرخ‌رنگ با ارتفاع ۱۸۰۰ متر اطلاق می‌شود. عینالی از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد که یک امام زاده (منسوب به حضرت علی (ع)) است و دو مقبره و آرامگاه تاریخی تبریز بر فراز آن واقع شده است. به همین سبب این کوه، در میان افراد محلی و زبان ترکی با عنوان عینالی داغی (کوه) (عین علی) شناخته می‌شود. امروزه نیز این کوه به یکی از تفرجگاه‌های زیبا و پر رفت و آمد تبریز تبدیل شده است.

مطالعه کامل »
حمام نظافت تبریز - عکس از تبریز مدرن
حمام نظافت تبریز در محله حکم آباد با ۴۰۰ سال قدمت

حمام نظافت تبریز که به آن گرمابه نظافت و همچنین حمام حکم‌آباد نیز گفته می‌شود، یکی از حمام‌های تاریخی تبریز است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این حمام در خیابان آذربایجان، خیابان حکم آباد، میدان دوم واقع شده از سال ۱۳۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران شناخته می‌شود. به گزارش ایسنا این حمام با هزینه شخصی مالک در سال ۱۳۹۵ مرمت و بازسازی شده و یکی از حمام‌های عمومی تبریز است که هم‌اکنون در کنار یک جاذبه گردشگری برای شهر تبریز به صورت فعالانه در حال خدمت‌رسانی است. بنا بر گزارش تبریز مدرن این حمام بدون هرگونه حمایت و با هزینه و مدیریت شخصی اداره می‌شود و هیچ ارگانی هیچ کمک و هزینه‌ای برای آن اختصاص نداده‌اند.

مطالعه کامل »
پل آجی چای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی yaldaarshadi
پل آجی چای تبریز بر فراز رود پرآب و جاری تلخه رود و بیوک چای

پل آجی چای یا پل تلخه رود یکی از پل‌های تاریخی تبریز است که در پیوستگی فرودگاه تبریز و بلوار شهید بالایی، بر فراز رودخانه آجی‌چای (یا تلخه رود) واقع شده است. قدمت این پل تاریخی به دوران صفویه و قاجار برمی‌گردد. پل آجی چای دارای ۱۶ دهنه بزرگ، ۱۰۵ متر طول و ۵ متر عرض است که از نظر ابعاد مشابه با پل قاری ساخته شده است. تمام دهنه‌های آن به جز سه دهنه که طاق هلالی دارند، بقیه جناغی هستند. پل آجی چای یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی تبریز است و یک بار در زمان ولیعهد عباس میرزا توسط خاج سید حسین تاجر (معروف به تبریزی) تعمیر شده است. بار دیگر، این پل در دهه‌ی هشتاد شمسی مرمت شده است.

مطالعه کامل »
نمایی از پل قاری تبریز در شب - عکس از کجارو
پل قاری یا قاری کؤرپؤسؤ بر فراز مهرانه رود تبریز

پل قاری که به ترکی و زبان محلی به آن قاری کؤرپؤسؤ گفته می‌شود یکی از پل‌های تاریخی تبریز است که انتهای خیابان ثقه‌الاسلام (چایکنار) بر روی رودخانه مهرانه رود یا میدان چایی واقع شده است. بانی ساخت این پل پیرزنی بوده که تمام هزینه‌های احداث و ساخت آن را نیز خود وی بر عهده گرفته است. البته گفته می‌شود هزینه آن از محل پولی است که این پیر زن برای زیارت خانه خدا و به جا آوردن حج کنار گذاشته بود. کلمه «قاری» به زبان ترکی یعنی پیرزن (قاری ننه) و وجه تسمیه نام پل قاری نیز همینجاست. این پل همچنین با نام پل چراغ نیز شناخته می‌شود که علت آن سرستون‌های کله قوچی و چراغ‌های قدیمی نصب شده در اواخر دوره قاجار است.

مطالعه کامل »