عون بن علی (کوه عینالی) تبریز بزرگ‌ترین تفرجگاه کوهستانی ایران

کوه عینالی بر فراز رشته‌کوه سرخاب تبریز یکی از قله‌های این رشته کوه سرخ‌رنگ با ارتفاع 1800 متر بوده و دو مقبره تاریخی بر فراز آن واقع شده است. این کوه به زبان ترکی عینالی داغی (کوهِ عین علی) نامیده می‌شود و بزرگ‌ترین تفرجگاه کوهستانی کشور است. در ارتفاع 1500 متری دریاچه مصنوعی داغ گُلی واقع شده است. تندیس زیبای استاد شهریار و تندیس عظیم قیچی‌ساز از جمله تندیس‌های مهم این پارک تبریزی هستند. سایر امکانات عینالی عبارتند از تله‌کابین، رستوران، جنگل‌کاری، نورپردازی، منطقه‌ی تمرین صخره‌نوردی، و باغ‌وحش حیوانات بومی، پرروش شترمرغ، آبشار مصنوعی، سالن همایش و جنگل‌کاری. بر فراز کوه توربین‌های بادی عظیمی نصب شده‌اند. در سال 1385 یادمان شهدای گمنام در مقابل آرامگاه تاریخی به یاد 8 تن از کشته شدگان ایرانی جنگ ایران و عراق ساخته شد. نقطه آغازین تله‌کابین تبریز در قسمت ورودی تفرجگاه بوده و در ارتفاعات کوه به پایان می‌رسد و مسافران با عبور از میان صخره‌ها دید کاملی از شهر تبریز خواهند داشت. تله کابین تبریز مجهز به سامانه عکاسی خودکار بوده و با استفاده از آن می‌توان عکس یادگاری گرفت. زیپ لاین یکی دیگر از امکانات تفریحی عینالی است. برای دسترسی به قله می‌توانید از مسیر کوهستانی، مسیر پیاده‌روی آسفالت، ون و تاکسی و یا تله کابین استفاده کنید.

نمایی پاییزی از تفرجگاه عون بن علی - عکس از وبسایت سازمان عون بن علی
نمایی پاییزی از تفرجگاه عون بن علی - عکس از وبسایت سازمان عون بن علی

کوه عینالی، که عون بن علی و همچنین عینال – زینال و تفرجگاه عینالی نیز نامیده می‌شود کوهی بر فراز رشته‌کوه سرخاب شمال تبریز است. بلند‌ترین قله این رشته کوه قله دند با ارتفاع 2381 متر است. کوه عینالی، یا عون بن علی در واقع به یکی از قله‌های این رشته کوه سرخ‌رنگ با ارتفاع 1800 متر اطلاق می‌شود. عینالی از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد که یک امام زاده (منسوب به حضرت علی (ع)) است و دو مقبره و آرامگاه تاریخی تبریز بر فراز آن واقع شده است. به همین سبب این کوه، در میان افراد محلی و زبان ترکی با عنوان عینالی داغی (کوه) (عین علی) شناخته می‌شود. امروزه نیز این کوه به یکی از تفرجگاه‌های زیبا و پر رفت و آمد تبریز تبدیل شده است که به آن پارک کوهستانی عینالی نیز گفته می‌شود. این تفرجگاه با مقیاس 5600 هکتار بزرگ‌ترین پارک و تفرجگاه کوهستانی کشور است. این تفرجگاه از جمله معدود مکان‌های تفریحی شهر تبریز است که امکان پیاده‌روی، کوهپیمایی، ورزش گروهی و انفرادی، منظره عالی، امکانات تفریحی و سالم را یکجا در اختیار گردشگران و بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.

نمایی از مسیر کوهستانی و کوهنوردان عینالی تبریز
نمایی از مسیر کوهستانی و کوهنوردان عینالی تبریز – عکس از سایت سازمان عمران و توسعه عون بن علی

امکانات تفریحی تفرجگاه عون بن علی

در ارتفاع 1500 متری در مسیر پیاده‌روی این کوه یک مکان بزرگ برای علاقه‌مندان به ورزش و پیاده‌روی گروهی و خانوادگی طراحی شده است که مهم‌ترین المان آن دریاچه مصنوعی و زیبای داغ گُلی است که به تازگی به بهره‌برداری رسیده است. البته در مسیر پیاده روی نباید از تندیس زیبای استاد شهریار نیز در کنار تندیس‌ها و المان‌های دیگر غافل شد. از دیگر تندیس‌ها و مجسبمه‌های مهم عظیم قیچی‌ساز است که نشانگر یکی از مشهورترین ورزشکاران ایرانی و هیمالیا نورد است که تمام چهارده قله هشت هزار متری جهان را زیر پا گذاشته است. از سایر امکانات موجود در عینالی تله کابین، رستوران، جنگل‌کاری، نورپردازی، منطقه صخره‌ای برای تمرین صخره‌نوردان مبتدی، و اخیراً پروژه راه‌اندازی باغ‌وحش طبیعی حیوانات بومی حیات وحش آذربایجان است. در قسمت‌های پایینی کوه نیز منطقه‌ای برای پرروش شترمرغ و همچنین یک آبشار مصنوعی زیبا تعبیه شده است. همچنین از دیگر پروژه‌های مهم برای این تفرجگاه احداث سالن همایش 600 نفری است.

تندیس های اطراف داغ گولی بر فراز کوه عون بن علی - عکس از سایت سازمان توسعه عینالی
تندیس های اطراف داغ گولی بر فراز کوه عون بن علی – عکس از سایت سازمان توسعه عینالی

اخیراً توجه بسیار ویژه‌ای به این تفرجگاه معطوف شده است، از جمله جنگل‌کاری و افزایش سرانه فضای سبز و تلطیف بیشتر هوای تبریز در پوشش کاملاً خاکی و گچی و ماسه‌ای گذشته‌ی عینالی است. با توجه به ارتفاع بالا و همچنین وزش باد در اکثر ایام سال در این منطقه (و در کل تبریز)، توربین‌های بادی عظیمی برای تولید انرژی تجدیدپذیر از انرژی باد در چند قسمت از کوه نصب شده که در طول مسیر کوهنوردی و همچنین از دورنمای کوه از شهر نمایان هستند.

تاریخچه کوه عینالی

تاورنیه، جهانگرد و بازرگان معروف فرانسوی، در سفرنامه خود اظهار دارد در محل کنونی آرامگاه عون بن علی آتشکده و عبادتگاهی وجود داشت و در واقع این آتشکده هم اکنون به یک زیارتگاه تبدیل شده است. وی در سفرنامه خود اینچنین می‌نویسد «در بیرون شهر کوهی است موسوم به عین علی و زین علی که سابقاً روی آن آتشکده و کلیسا بوده و مسلمانان آن را تبدیل به مسجد کرده‌اند و یک دیر خرابه هم نزدیک آن مسجد وجود دارد و سردابی هم هست که چند قبر در آن قرار دارد و ستون‌های سنگ مرمر در آنجا انباشته شده و گویند آن مسجد در اصل، مقبره بعضی از پادشاهان ماد بوده‌است».

کتب تاریخی بسیاری از جمله کتاب روضه اطهارو بحرالانساب توسط امین حشری تبریزی، دو تن از فرزندان حضرت علی (ع) با نام‌های عون بن علی و زید بن علی، که در واقع فرزندان اسما بن عمیس هستند در این مکان آرامیده و آرامگاه‌های موجود متعلق به آن‌هاست. به همین سبب این بنا بیشتر به منظور مراسم‌های مذهبی مورد استفاده واقع می‌شد. همچنین یکی از تکیه‌های دریوشان نعمت‌الهی نیز در آرامگاه عون بن علی واقع شده بود.

این آرامگاه در سده نهم هجری به سبب حمله نیروهای عثمانی کاملاً ویران شده و در دوره عباس یکم کاملاً از نو ساخته شده است. اما برای بار دوم نیز به سبب زلزله معروف سال 1193 هجری تبریز، این بنا به شدت تخریب شد. برای بار سوم، در سال‌های آخر سده سیزدهم هجری، قهرمان میرزا بنای این آرامگاه را مرمت کرد.

کوه عینالی در هر فصلی و از هر سنی بازدیدکننده دارد - عکس از سایت سازمان عون بن علی
کوه عینالی در هر فصلی و از هر سنی بازدیدکننده دارد – عکس از سایت سازمان عون بن علی

معماری و بنای آرامگاه عون بن علی

آرامگاهی که در بالای کوه عون بن علی واقع شده است یکی از بناهای تاریخی و گردشگری تبریز است که به شیوه ایلخانی ساخته شده و قدمت آن نیز به همان دوران بر می‌گردد. این بنا از 9 عدد اتاق، 6 عدد گنبد، و یک عدد هشتی و یک عدد ایوان تشکیل شده و در دوره قاجار نیز برای جلوگیری از تخریب آن، اتاقی در سمت شمال بنا احداث شده است. در انجام بازسازی ستون‌های قدیمی و چوبی این بنای آرامگاه عون بن علی با ستون‌های سنگی بزرگ و مستحکم جایگزین شده است. عمده مصالح به کار رفته برای ساخت بنای بقعه سنگ کوه سرخاب و کمی هم آجر است.

یادمان هشت ضلعی شهدای گمنام بر قله عون بن علی - عکس از سایت سازمان
یادمان هشت ضلعی شهدای گمنام بر قله عون بن علی – عکس از سایت سازمان

یادمان شهدای گمنام عینالی

سال‌ها بعد در سال 1385 (بعد از 4 سال ساخت) یک یادمان با عنوان یادمان شهدای گمنام در مقابل بنای آرامگاه تاریخی قبلی ساخته شده است. این یادمان در واقع یادمان 8 تن از کشته شدگان ایرانی در جنگ ایران و عراق است. در ساخت این بنا از عدد هشت، سبک معماری سنتی تبریزی، سبک آرامگاه‌های ایران، شعرهای محمد حسین شهریار، و نقش‌های اسلامی استفاده شده است. همچنین از مشخصات ویژه این یادمان قرارگیری آن در امتداد مسیر قبله وادی رحمت تبریز است.

تله کابین عون بن علی

تله کابین عون بن علی، عینالی یا در کل تله کابین تبریز یکی از پروژه‌های مهم شهر تبریز است که پس از اتمام ساخت تمام فازهای آن طولانی‌ترین تله‌کابین کشور خواهد بود. عملیات اجرایی تله کابین با تفاهم‌نامه‌ای بین ایران و اتاق بازرگانی اسکاندیناوی ایران انعقاد شده است. فاز اول پروژه به طول 1480 متر در دی ماه سال 1389 به بهره برداری رسید. نقطه آغازین آن در قسمت ورودی (دامنه کوه) بوده و در ارتفاعات کوه عینالی به پایان می‌رسد. ظرفیت استفاده از این تله کابین 1000 نفر در ساعت است و با عبور تله کابین از دکل دوم به سوم، مسافران با عبور از میان صخره‌ها دید کامل و زیبایی از شهر تبریز خواهند داشت. دکل‌های بعدی نیز به ترتیب از مسجد عون بن علی و یادمان شهدای گمنام عبور می‌کند. در نهایت درّه‌ای زیبا در مقابل رستوران بام تبریز در انتظار مسافران تله کابین عون بن علی است.

ایستگاه اول تله کابین عون بن علی تبریز - عکس از سایت سازمان عون ابن علی
ایستگاه اول تله کابین عون بن علی تبریز – عکس از سایت سازمان عون ابن علی

برنامه فاز دوم از عینالی تا سد شهید مدنی و فاز سوم نیز تا ارتفاعات کوه دند (بلند‌ترین قله این رشته‌کوه) خواهد بود و پس از تکمیل کامل پروژه به طولانی‌ترین تله کابین کشور تبدیل خواهد شد. همچنین طبق خبری که در وبسایت رسمی سازمان توسعه و عمران عون بن علی و پارک طبیعت منتشر شده است، تله کابین تبریز به سامانه عکاسی خودکار مجهز شده است. یعنی با نصب این سامانه عکاسی خودکار در تله کابین عون بن علی با دوربین دیجیتال حرفه‌ای، گردشگران و بازدیدکنندگان می‌توانند عکاسی یادگاری و با کیفیت را به آسانی تجربه کنند. بدین صورت که در صورت تمایل گردشگران می‌توانند به هنگام سوار شدن به صورت خودکار عکسبرداری شده و در ایستگاه دوم در یک مانیتور تصویر خود را مشاهده کنند. سپس می‌توانند در صورت تمایل از همین ایستگاه عکس خود را برای چاپ سفارش دهند.

دستگاه مجهز عکسبرداری در داخل تله کابین عون بن علی - عکس از سایت سازمان
دستگاه مجهز عکسبرداری در داخل تله کابین عون بن علی – عکس از سایت سازمان

زیپ لاین عینالی

از دیگر تفریح‌هایی که می‌توانید در این مجموعه داشته باشید استفاده از زیپ لاین عینالی تبریز است! زیپ لاین یکی دیگر از عمده تفریح‌های منحصر به فردی است که می‌توانید در این ارتفاع و سرعت آن را تجربه کنید. این زیپ لاین اخیراً و در سال 1397 شروع به کار کرده است و طول آن 500 متر است، یعنی نیم کیلومتر. البته ارتفاع دو نقطه شروع و پایان آن نیز 75 متر است و در طی مسیر سرعت و هیجان را با هم تجربه خواهید کرد!

نمای زیبای پاییزی از جنگل کاری های عون بن علی - عکس از سایت سازمان توسعه و عمران عون بن علی تبریز

نمای زیبای پاییزی از جنگل کاری های عون بن علی – عکس از سایت سازمان توسعه و عمران عون بن علی تبریز

سازمان توسعه و عمران عون بن علی شهرداری تبریز

یکی از اقدامات جالب شهرداری تبریز ایجاد سازمان توسعه و عمران عون بن علی یا عینالی تبریز است که بسیاری از اقدامات و توسعه‌های صورت پذیرفته در تفرجگاه عینالی در واقع منسوب به همین سازمان است. سایت عون بن علی یا سازمان عون بن علی به آدرس eynali.tabriz.ir، وابسته به شهرداری تبریز در دسترس عموم قرار داشته و اطلاعات و اخبار و رویدادهای مهم عینالی از همین آدرس منتشر می‌شود.

نمایی زیبا از محل استراحت تعبیه شده در مسیر کوه عینالی - عکس از سایت سازمان
نمایی زیبا از محل استراحت تعبیه شده در مسیر کوه عینالی – عکس از سایت سازمان