مسجد استاد و شاگرد تنها مسجد باقی مانده از دوره چوپانی در تبریز

چکیده:

مسجد استاد شاگرد، که به آن گاهی سلیمانیه و علائیه نیز گفته می‌شود به دوره‌های چوپانی، صفوی و قاجار متعلق بوده و در در تقاطع خیابان فردوسی و محققی (یا همان امین) واقع شده است. ساخت بنای اولیه مسجد استاد شاگرد به دوره چوپانی و در زمان امیر حسن چوپان (ملقب به علاءالدین) برمی‌گردد که تنها بنای باقی مانده از آن دوران در تبریز است. بانی ساخت این مسجد شیخ حسن چوپانی بوده و به افتخار پادشاه‌خوانده‌اش مسجد سلیمان نامیده شد. سال ساخت مسجد به 1341 میلادی برمی‌گردد. وجه تسمیه نام مسجد استاد شاگرد در اینجاست که چون عبدالله صیرفی به همراه شاگرد خود مسئول کتابت کتیبه تاریخی مسجد بودند، به همین دلیل و همچنین چون مردم تبریز به حکومت چوپانی علاقه‌مند نبودند، مسجد استاد شاگرد نامیده شد.

مسجد استاد شاگرد - عکس از ویکی پدیا
مسجد استاد شاگرد - عکس از ویکی پدیا

فهرست محتوا

مسجد استاد شاگرد، که به آن گاهی سلیمانیه و علائیه نیز گفته می‌شود یکی از مساجد تاریخی تبریز بوده و قدمت آن به دوره‌های چوپانی، صفوی و قاجار برمی‌گردد. این مسجد در در تقاطع خیابان فردوسی و محققی (یا همان امین) واقع شده است. ساخت بنای اولیه مسجد استاد و شاگرد به دوره چوپانی و در زمان امیر حسن چوپان (ملقب به علاءالدین) برمی‌گردد که تنها بنای باقی مانده از آن دوران در تبریز است. همچنین نام مسجد به همین دلیل گاهی مسجد علاییه نیز نامیده می‌شود. بانی ساخت این مسجد شیخ حسن چوپانی، فرزند تیمورتاش، فرزند امیر چوپان بوده و به افتخار پادشاه‌خوانده‌اش مسجد سلیمان نامیده شد (سلیمان از نوادگان چنگیزخان بود که از طرف شیخ حسن به مقام ایلخانی رسیده بود). سال ساخت مسجد به ۱۳۴۱ میلادی برمی‌گردد. وجه تسمیه نام این مسجد در اینجاست که چون عبدالله صیرفی به همراه شاگرد خود مسئول کتابت کتیبه تاریخی مسجد بودند، و همچنین چون مردم تبریز به حکومت چوپانی علاقه‌مند نبودند، مسجد استاد و شاگرد نامیده شد.

دسترسی و آدرس دقیق مسجد استاد و شاگرد

همانطور که قبلاً نیز به آن اشاره شد، مسجد استاد شاگرد در تقاطع خیابان فردوسی و محققی، در محله میار میار (مهادمهین)، پشت دبیرستان دخترانه بنت‌الهدی واقع شده است. محله میار میار و سه راهی محققی (سه راهی امین) در مرکز شهر و نزدیکی بازار تبریز واقع شده است و به همین سبب دسترسی به آن بسیار آسان و سریع انجام می‌شود. برای دسترسی به این مسجد تاریخی در تبریز می‌توانید از تمام خطوط اتوبوسرانی منتهی به پایان محققی و بازار و همچنین خط BRT استفاده کنید.

بنا و معماری مسجد

بنای اولیه مسجد استاد شاگرد به سال ۱۳۴۱ میلادی و دوره چوپانی بر می‌گردد و بانی ساخت آن شیخ حسن چوپانی بوده است. البته باور بر این است خود این مسجد بر روی بقایای مسجد یا بنایی بسیار قدیمی‌تر ساخته شده است. همانند بسیاری از بناهای تاریخی مهم دیگر تبریز، این بنا نیز از آن زمان دچار چندین بار زمین لرزه و تخریب کامل شده است و کتیبه عبدالله صیرفی (که نام استاد شاگرد از آنجا نشأت می‌گیرد) در واقع از بین رفته است. سپس در دوره قاجار این مسجد سه بار به صورت اساسی تعمیر شده است. تعمیر و مرمت برای بار اول توسط عباس میرزا، و  پس از وی برای بار دوم توسط میرزامحمد قراجه‌داغی آوانسری در سال ۱۲۹۵ قمری، با گنبدها، دیوارها و صحن کاملاً دقیق و با ساخت محرابی از جنس مرمر اعلا، و بار سوم توسط محمدآقا اردبیلی در سال ۱۳۳۸ قمری انجام شده است. بنایی که هم‌اکنون برای مسجد استاد شاگرد می‌بینیم مربوط به همین دوره می‌شود که شرح مرمت سال ۱۳۳۸ قمری روی سنگ مرمرین دیوار شمالی مسجد نصب شده است.

قبلاً این بنای یک سره آجری صحنی بسیار بزرگ و یک حوض در میان آن داشت. سپس بخش اعظم آن به ساخت دانشسرای دخترانه تعلق یابته و دیگر این حوض وجود ندارد.

ابعاد این مسجد ۲۰ در ۳۵ متر بوده و از دو شبستان و فضای گنبددار تشکیل شده است. دیوارهای این مسجد بسیار ضخیم، بلند و مستحکم است که قدمت بنا را به خوبی نشان می‌دهد. داخل مسجد دو  شبستان بزرگ با طاق‌های بسیار بلند دارد. شرح بنای مسجد در کتاب جامع‌التواریخ به این صورت نوشته شده است: …امیر شیخ حسن در تبریز اقامت نمود و عمارت بس عالی از مسجد و مدرسه و خانقاه و غیر آن در میدان کهن تبریز بنیاد نهاد و به اندک زمانی برآورد و اکثرش به اتمام رسید؛ چنان‌که در تبریز از آن به تکلف‌تر عمارت نبود.

Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Share on print
Print

دیدگاهتان را بنویسید

سایر محتوای مرتبط که ممکن است به آن علاقه داشته باشید:

نمایی پاییزی از تفرجگاه عون بن علی - عکس از وبسایت سازمان عون بن علی
عون بن علی (کوه عینالی) تبریز بزرگ‌ترین تفرجگاه کوهستانی ایران

کوه عینالی، که عون بن علی و همچنین عینال – زینال و تفرجگاه عینالی نیز نامیده می‌شود کوهی بر فراز رشته‌کوه سرخاب شمال تبریز است. بلند‌ترین قله این رشته کوه قله دند با ارتفاع ۲۳۸۱ متر است. کوه عینالی، یا عون بن علی در واقع به یکی از قله‌های این رشته کوه سرخ‌رنگ با ارتفاع ۱۸۰۰ متر اطلاق می‌شود. عینالی از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد که یک امام زاده (منسوب به حضرت علی (ع)) است و دو مقبره و آرامگاه تاریخی تبریز بر فراز آن واقع شده است. به همین سبب این کوه، در میان افراد محلی و زبان ترکی با عنوان عینالی داغی (کوه) (عین علی) شناخته می‌شود. امروزه نیز این کوه به یکی از تفرجگاه‌های زیبا و پر رفت و آمد تبریز تبدیل شده است.

مطالعه کامل »
حمام نظافت تبریز - عکس از تبریز مدرن
حمام نظافت تبریز در محله حکم آباد با ۴۰۰ سال قدمت

حمام نظافت تبریز که به آن گرمابه نظافت و همچنین حمام حکم‌آباد نیز گفته می‌شود، یکی از حمام‌های تاریخی تبریز است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این حمام در خیابان آذربایجان، خیابان حکم آباد، میدان دوم واقع شده از سال ۱۳۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران شناخته می‌شود. به گزارش ایسنا این حمام با هزینه شخصی مالک در سال ۱۳۹۵ مرمت و بازسازی شده و یکی از حمام‌های عمومی تبریز است که هم‌اکنون در کنار یک جاذبه گردشگری برای شهر تبریز به صورت فعالانه در حال خدمت‌رسانی است. بنا بر گزارش تبریز مدرن این حمام بدون هرگونه حمایت و با هزینه و مدیریت شخصی اداره می‌شود و هیچ ارگانی هیچ کمک و هزینه‌ای برای آن اختصاص نداده‌اند.

مطالعه کامل »
حمام نوبر تبریز
حمام نوبر تبریز، حمام قدیمی سفره‌خانه سنتی

حمام نوبر یکی از قدیمی‌ترین حمام‌های تاریخی تبریز بوده و بنای آن به دوره قاجار برمی‌گردد. این حمام در تقاطع خیابان امام و تربیت واقع شده و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این حمام نقش و نگار و کاشی‌های بسیار زیبایی دارد و یکی از نمونه‌های بارز حمام‌های تاریخی تبریز به شما می‌رود. این بنا امروزه به یکی از مکان‌های گردشگری تبریز بدل شده است. البته احداث سفره‌خانه سنتی شهریار نیز در این تغییر بی‌تأثیر نبوده است. حمام نوبر در قسمت مرکزی تبریز و در نزدیکی دروازه نوبار میدان ساعت، تقاطع خیابان امام خمینی و تربیت واقع شده است که محل تجمع بافت تاریخی و گردشگری تبریز محسوب می‌شود.

مطالعه کامل »
پل آجی چای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی yaldaarshadi
پل آجی چای تبریز بر فراز رود پرآب و جاری تلخه رود و بیوک چای

پل آجی چای یا پل تلخه رود یکی از پل‌های تاریخی تبریز است که در پیوستگی فرودگاه تبریز و بلوار شهید بالایی، بر فراز رودخانه آجی‌چای (یا تلخه رود) واقع شده است. قدمت این پل تاریخی به دوران صفویه و قاجار برمی‌گردد. پل آجی چای دارای ۱۶ دهنه بزرگ، ۱۰۵ متر طول و ۵ متر عرض است که از نظر ابعاد مشابه با پل قاری ساخته شده است. تمام دهنه‌های آن به جز سه دهنه که طاق هلالی دارند، بقیه جناغی هستند. پل آجی چای یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی تبریز است و یک بار در زمان ولیعهد عباس میرزا توسط خاج سید حسین تاجر (معروف به تبریزی) تعمیر شده است. بار دیگر، این پل در دهه‌ی هشتاد شمسی مرمت شده است.

مطالعه کامل »