موزه سنجش تبریز در خانه سلماسی یکی از اولین‌های کشور با ۱۶۰ سال قدمت

چکیده:

موزه سنجش با بیش از ۱۶۰ سال قدمت یکی از موزه‌های تبریز در داخل فضای خانه سلماسی است که بنای آن به دوران قاجار برمی‌گردد. این موزه تنها موزه‌ی سنجش ایران است. ساخت این خانه به دست خانواده حیدرزاده انجام شده و بعدها توسط خانواده سلماسی تکمیل شده است. در این موزه انواع ابزارهای وزن‌کنی مانند ترازوهای زرگری، قپان‌های بزرگ، سنگ‌وزنه‌ها، پیمانه‌های مختلف نفتی، ابزارهای مربوط به علم نجوم مانند اسطرلاب، ابزارهای مربوط به علم هواشناسی، قطب‌نما و ساعت‌های مختلف به نمایش گذاشته شده‌اند که نام این موزه نیز از همینجا نشأت می‌گیرد. ابزارهای این موزه به سده‌های گذشته دلالت دارند و در این موزه ترقی و سیر تکامل این ابزارها را می‌بینیم. از ارزشمندترین اشیای این موزه می‌توان به تنه درخت ۵ میلیون ساله از دوران پلیوسن، پمپ بنزین صد ساله و ساعت تاریخیِ امپراتور روم باستان اشاره کرد. طبقه همکف به ابزارهای اندازه‌گیری برای مقیاس و اندازه‌گیریِ زمان، تالار دوم به تلسکوپ و تابلو‌های حاوی اطلاعات علمی و تاریخی در مورذ ابزارهای سنجش قرون مختلف، و سه تالار بعدی، به ساعت‌های قدیمی و زیبا، تالار زیرزمین به ابزارهای سنجش مقیاس وزن و ابزارهای مربوط به مشاغلی همچون بقالی، بزازی و علافی اختصاص یافته است. در نهایت، در بخش دوم موزه ابزارهای تخصصی هواشناسی و زمین‌شناسی در معرض دید قرار گرفته‌اند.

تصویر شاخص موزه سنجش تبریز
تصویر شاخص موزه سنجش تبریز

فهرست محتوا

موزه سنجش با بیش از ۱۶۰ سال قدمت یکی دیگر از موزه‌های مهم تبریز است. این موزه در داخل فضای خانه سلماسی، یکی از خانه‌های تاریخی تبریز متعلق دوران قاجار واقع شده و تأسیس آن (یعنی موزه) به سال ۱۳۸۱ بر می‌گردد. موزه سنجش، تنها موزه‌ی سنجش موجود در کشور ایران است. گفته می‌شود ساخت این خانه به دست خانواده حیدرزاده انجام شده و بعدها خانواده سلماسی، که در آن دوران از تاجرهای سرشناس تبریزی بودند، تکمیل و به وضع امروزی بدل شد. در این موزه زیبا که در اولین ورود شما را شگفت زده خواهد کرد، انواع ابزارهای وزن‌کنی مانند ترازوهای زرگری، قپان‌های بزرگ، سنگ‌وزنه‌ها، پیمانه‌های مختلف نفتی، وسایل و ابزارهای مربوط به علم نجوم مانند اسطرلاب، ابزارهای مربوط به علم هواشناسی، قطب‌نما و همچنین ساعت‌های مختلف به نمایش گذاشته شده‌اند که نام موزه سنجش نیز از همینجا نشأت می‌گیرد. به نحوی می‌توان گفت گردآوری چنین ابزارهای ارزشمندی در واقع نشانگر تکامل و پیشرفت این فناوری‌ها در گذشته است، چراکه ابزارهای موجود در این موزه به سده‌های گذشته دلالت دارند.

به گزارش خبرگزاری مهر، یکی دیگر از مهم‌ترین چیزهایی که در این موزه زیبا نگهداری می‌شود یک تنه درخت ۵ میلیون ساله از دوران پلیوسن زمین‌شناسیِ نوزیستی است که «یک زمین شناس محلی در پارس آباد مغان آن را خریداری و سپس به تبریز منتقل کرده است. همچنین آوندها و دیواره این درخت با جذب مواد‌آلی سخت شده و لایه بیرونی آن رنگی شبیه زنگ زدگی آهن به خود گرفته است». بر اساس این گزارش، نخستین ابزارهای سنجش زمان، وزن، برق، آب و حتی بنزین ایران در این موزه واقع شده‌اند.

موزه سنجش که در ساختمان یا خانه سلماسی واقع شده است در سال ۱۲۵۳ احداث گردیده و در واقع منزل شخصی این خانواده سرشناس تبریزی بوده است. پس از فوت ایشان، اداره میراث فرهنگی این خانه را در سال ۱۳۷۴ (و بنا به روایتی سال ۱۳۷۶) از خانواده آقای سلماسی خریداری کرده و پس از مرمت و بازسازی به عنوان موزه سنجش و یکی از دیدنی‌های گردشگری تبریز در اختیار همگان قرار داد.

موزه سنجش تبریز واقع در خانه سلماسی
موزه سنجش تبریز. تصویر از: instagram.com/good.days.for.us

آدرس دقیق موزه سنجش و دسترسی به آن

موزه سنجش نیز همانند بسیاری مراکز گردشگریِ پوشش داده شده به میدان ساعت و مرکز شهر بسیار نزدیک است. آدرس دقیق موزه سنجش خیابان امام خمینی، میدان ساعت، کوچه مقصودیه، پُشت عمارت شهرداری، بن بست سلماسی است. البته همانطور که در توضیحات فوق نیز به آن اشاره شد، این موزه در فضای خانه سلماسی واقع شده است. بازدید از این بنا از ساعات ۸ صبح الی ۲۰ شب امکان‌پذیر است. البته همانند بسیاری از بناهای دیگر، این موزه در فصل‌های پاییز و زمستان کمی زودتر و حوالی ساعت ۱۵ تعطیل می‌شود.

برای دسترسی به موزه سنجش، می‌توانید از مسیرهای دسترسیِ مشابه با مسیر دسترسی به میدان ساعت استفاده نمایید، یعنی استفاده از خط BRT، خطوط اتوبوسرانی منتهی به پایانه خاقانی و همچنین خط آبرسان-شریعتی.

معماری و بنای ساختمان موزه سنجش تبریز

موزه سنجش، یا بهتر است بگوییم خانه سلماسی یکی دیگر از بناهای تاریخیِ قاجاریِ شهر تبریز است که عمده مصالح مورد استفاده در آن سنگ لاشه و ملات ساروج است. البته گفتنی است که نمای این بنای زیبا از آجر ساخته شده است و برای ورود به آن باید از هشتی بگذرید. این ساختمان با زیربنای ۸۷۵ متر در سه ضلع حیاط و دو طبقه ساخته شده است. طبقه زیرزمین در ضلع شمالی، که پله‌ای به هشتی ورودی می‌خورد، حوضخانه این بنا نامیده می‌شود. این حوضخانه در واقع نشیمنگاه تابستانیِ اهالی خانه سلماسی بوده است و شکل سقفی آن به صورت طاق کار شده است. سایر قسمت‌های این زیرزمین به آشپزخانه، انبار ارزاق و انبار آب منسوب است. دیواره‌های زیرزمین نمایی تفلیسی و دیوارهای فوقانی نیز خشتی با روکش آجری هستند.

چیزی که در طبقه همکف این بنا دیده می‌شود، طنبی‌های اصلی و جانبی در سه ضلع شمالی، شرقی و غربی‌هاست که پنجره‌های اروسی و شیشه‌های رنگیِ قاجاری به آن رنگ بخشیده‌اند و نشانگر اهمیت ویژه زاویه و نور آفتاب هستند. کمره اتاق‌ها، شومینه‌ها، و گچبری‌ها و سقف طنبی‌های شمالی و شرقی تذهیب‌هایی بسیار زیبا به چشم می‌خورد. در ورودی جانبی طنبی غربی، یعنی غرب ساختمان، دو ایوان با ستون‌های گچ‌کاری شده قرار گرفته است.

شیشه کاری و تزئینات داخلی خانه سلماسی
شیشه کاری و تزئینات داخلی موزه سنجش. عکس از:
instagram.com/mashhadizadehn

پمپ بنزین صد ساله و ساعت تاریخی امپراتور روم باستان

دو مورد از مهم‌ترین و ارزشمندترین اشیایی که در موزه سنجش نگهداری می‌شود، پمپ بنزین صد ساله و ساعت تاریخیِ امپراتور روم باستان است. پمپ بنزین مذکور از دو پیمانه شیشه‌ای و یک شلنگ متصل به مخزن بنزین تشکیل شده است. این پمپ با دقت و کارآیی خاصی که داشت باعث جلوگیری از هدر رفتن بنزین می‌شده است. این پمپ بنزین ساخت کشور انگلستان بوده و توسط شرکت نفت استان به موزه اهدا شده است.

ساعت امپراتور یک نمونه‌ی منحصر به فرد از ساعت ریخته‌گری با تصویر یکی از امپراتورهای روم باستان است. روکش این ساعت طلاست. این ساعت ارزشمند ساخت کشور فرانسه بوده و تصویر سزار آگوست، یکی از امپراتورهای روم باستان روی آن نقش بسته است. این ساعت از طرف اشراف اروپایی به اشراف ایران اهدا شده و در نهایت به موزه سنجش رسیده است.

تالارها و قسمت‌های مختلف موزه

وقتی که از قسمت ورودیِ موزه وارد این بنا می‌شود، در طبقه همکف ابزارهای اندازه‌گیری برای مقیاس و اندازه‌گیریِ زمان قرار گرفته‌اند. پس از آن، وارد تالار دوم می‌شوید که در آن تالار، تلسکوپ و تابلو‌های حاوی اطلاعات علمی و تاریخی در مور ابزارهای سنجش سده‌ها و قرون مختلف گذشته واقع شده‌اند. در سه تالار بعدی، ساعت‌های قدیمی و زیبا را خواهید دید. این ساعت‌ها یا ساخت کشور آلمان هستند و یا کشورهای فرانسه و سوئیس که قدمت آن‌ها به بیش از ۱۰۰ الی ۴۰۰ سال برمیگردد. در تالار زیرزمین ابزارهای سنجش مقیاس وزن و ابزارهای مربوط به مشاغلی همچون بقالی، بزازی و علافی معرفی و به نمایش گذاشته شده‌اند. در نهایت، در بخش دوم موزه ابزارهای تخصصی هواشناسی و زمین‌شناسی در معرض دید قرار گرفته‌اند. همانطور که می‌بینید این موزه یک موزه‌ی تمام عیار برای «سنجش» است.

نمایی از حیاط زیبای موزه سنجش تبریز. عکس از: instagram.com/yalda_razizadeh
Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Share on print
Print

دیدگاهتان را بنویسید

سایر محتوای مرتبط که ممکن است به آن علاقه داشته باشید: