میدان ساعت تبریز یا عمارت شهرداری: اولین موزه تاریخ شهرداری ایران

چکیده:

میدان ساعت تبریز یکی از قدیمی‌ترین میدان‌های شهر تبریز بوده و در میان مردم محلی به نام ساعات قاباغی یا ساحات قاباغی (جلوی ساعت) معروف است. عمارت شهرداری تبریز در مرکزی‌ترین نقطه شهر در تقاطع خیابان‌های ارتش و امام خمینی قرار دارد. در این میدان مهمِ شهر تبریز، عمارت شهرداری تبریز با ارتفاع 30.5 متر بنانهاده شده و یک ساعت بزرگ چهار صفحه‌ای بر روی آن نصب شده است و نام میدان ساعت یا ساعات قاباغی از همینجا نشأت می‌گیرد. امروزه میدان ساعت به یکی از بناهای دیدنی و زیبای استان آذربایجان شرقی تبدیل شده و اولین موزه تاریخ شهرداری ایران در اینجا تأسیس شده است.

تصویری از یک وجه برج ساعت تبریز. عکس از حساب اینستاگرامی ziba._.sima
تصویری از یک وجه برج ساعت تبریز. عکس از حساب اینستاگرامی ziba._.sima

فهرست محتوا

میدان ساعت تبریز یکی از قدیمی‌ترین میدان‌های شهر تبریز و یکی دیگر از موزه‌های تبریز است که در میان مردم محلی به نام ساعات قاباغی یا ساحات قاباغی (جلوی ساعت) نیز معروف است. از نام‌های دیگر برای میدان ساعت، برج ساعت، کاخ موزه شهرداری، برج ساعت شهرداری و عمارت شهرداری تبریز است. عمارت شهرداری تبریز در مرکزی‌ترین نقطه شهر در تقاطع خیابان‌های ارتش و امام خمینی قرار دارد. در این میدان مهمِ شهر، برج ساعت با ارتفاع ۳۰٫۵ متر بنانهاده شده و یک ساعت بزرگ چهار صفحه‌ای بر روی آن نصب شده است و نام میدان ساعت یا ساعات قاباغی از همینجا نشأت می‌گیرد. این ساعتِ شگفت انگیز هر ۱۵دقیقه  گذشت زمان را با طنین خوشی که دارد به مردم گوشزد می‌کند. امروزه میدان ساعت به یکی از بناهای گردشگری تبریز تبدیل شده و اولین موزه تاریخ شهرداری ایران در اینجا تأسیس شده است. پس از کشور چین، این موزه در ردیف اولین موزه های شهرداری‌های جهان نیز قرار دارد.

تصویری از میدان ساعت تبریز، عکس از حساب اینستاگرامی arniak_dailyevents
تصویری از میدان ساعت تبریز، عکس از حساب اینستاگرامی arniak_dailyevents

آدرس میدان ساعت تبریز

دسترسی به میدان ساعت تبریز به چند روش امکان‌پذیر است. اولین (و شاید سریع‌ترین) روش استفاده از اتوبوس‌های BRT است. همچنین چنانچه قصد بازدید از این بنا با استفاده از اتوبوس را دارید می‌توانید از خطوط اتوبوس‌های مسیر آبرسان و شریعتی نیز استفاده نمایید. البته ناگفته نماند میدان ساعت تبریز در نزدیکیِ دو پایانه‌ی مهم اتوبوس‌های شهری تبریز (سه راهیِ امین یا محققی و خاقانی) قرار دارد که اکثر اتوبوس‌های داخل شهر تبریز در نهایت به این پایانه‌های نزدیک میدان ساعت منجر می‌شوند.

در نبش این بنای تاریخی تبریز همچنین ایستگاه متروی شهر تبریز قرار دارد که مسیر آن تا ائل‌گلی ادامه دارد. همچنین چنانچه می‌خواهید با تاکسی به این محل دسترسی داشته باشید، چون میدان ساعت در مرکزی‌ترین بخش تبریز قرار دارد می‌توانید به راحتی و با گزینه‌های انتخابیِ بسیاری که دارید به این مکان سفر کنید.

اگر می‌خواهید با ماشین شخصی از میدان ساعت و عمارت شهرداری تبریز دیدن کنید، چون این میدان در بخش مرکزی تبریز و در محدوده چند بازار مهم قرار گرفته است جای پارکی در نزدیکیِ خود میدان پیدا نخواهید کرد (مگر خوش شانس باشید!). اما در نزدیکیِ این میدان چند پارکینگ تعبیه شده که می‌توانید با کمی راه پیاده ماشین را در یکی از این پارکینگ‌ها (و یا جای پارک کنار خیابان‌های نزدیک اطراف) پارک کنید.

ساعات بازدید از عمارت شهرداری تبریز

به گفته دیدگاه‌های کاربران و گردشگران برای این مکان گردشگری، بازدید از موزه میدان ساعت تبریز برای تمام گردشگران رایگان بوده و همه روزه از ساعت ۸ صبح الی ۶ عصر در خدمت گردشگران داخلی و خارجی قرار دارد.

نمایی از میدان ساعت تبریز در شب - عکس از حساب اینستاگرامی hamid.basir
نمایی از میدان ساعت تبریز در شب – عکس از حساب اینستاگرامی hamid.basir

معماری و ساخت عمارت شهرداری تبریز

نمای بیرونی عمارت شهرداری تبریز از سنگ تراشیده شده و از نمای بالا (نقشه عمارت) نیز به شکل عقاب درحال پرواز دیده می‌شود. سبک معماریِ این بنای مهم به سبک بناهای آلمانی قبل از جنگ جهانی دوم و با نظارت مهندس‌های آلمانی در دوره ریاست شهرداری حاج ارفع الملک جلیلی به معماری آودیس اوهانجانیان در میدان ساعت بنا نهاده شده است. مساحت این بنا ۹۶۰۰ مترمربع و زیربنای آن نیز ۶۵۰۰ مترمربع است که از سال‌های ۱۳۱۴ تاسال ۱۳۱۸هجری شمسی به دستور رضاشاه پهلوی با بودجه دو و نیم میلیون ریال در محل گورستان متروکه کوی نوبر، یا همان ابتدای محله مقصودیه، در سه طبقه بنا شد و در ۲۹ام تیرماه سال ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۰۵۵ به آثار ملی ایران پیوست.

تاریخچه میدان ساعت

این میدان در زمان حکومت جعفر پیشه‌وری ساخته شده و تندیس نیم‌تنه باقرخان، سالار ملی در این میدان نصب شد. البته پس از سقوط حکومت پیشه‌وری مجسمه‌ی محمدرضاشاه در این میدان در معرض دید عموم قرار گرفت. همچنین از دیگر وقایع تاریخی مربوط به میدان ساعت بمباران اطراف میدان با هواپیماهای رژیم بعثی عراق در سال ۱۳۶۵ و شهادت تعدادی از هم‌میهنان در این واقعه است.

بنای عمارت شهرداری تبریز در میدان ساعت

از جالب‌ترین نکاتی که در رابطه با این موزه وجود دارد این است که اولین تاکسی و ماشین آتش نشانی تبریز در قسمت جنوبی موزه با محوطه‌ای بزرگ و زیبا که پُر از درختان و گل‌های خیره کننده است به نمایش گذاشته شده است. برخی محوطه داخلی عمارت شهرداری را یک باغ مجلل می‌نامند. موزه‌ی شهرداری تبریز با چندین ورودیِ فرعی و ورودیِ اصلیِ مشرف به میدان ساعت، در قسمت زیرزمینی این بنا قرار گرفته و در سال ۱۳۸۶ و به مناسبت یکصدمین سالگرد تاسیس اولین شهرداری ایران در تبریز در ۸۰۰ متر مربع با هزینه یک میلیارد و صد میلیون ریال ساخته شده است. تالارهای مهم موجود در این بنا عبارتند از: تالار دوربین‌های قدیمی، دفاع مقدس، چاپ و نشر، فرش، هنرهای های معاصر، خط و خوشنویسی،حکمت و چند تالار دیگر.

امروزه نیز در ایام نوروز و همچنین برخی ایام خاص در سال این میدان با شکوه به زیبایی تزئین می‌شود. میدان ساعت و عمارت شهرداری تبریز یکی از نمادهای مهم معرف برای شهر تبریز به شمار می‌رود که تا همین اواخر برای امورات اداریِ شهرداری به کار گرفته می‌شد به دلیل اهمیت این بنا، شهردار کلان شهر تبریز نیز برخی از ملاقات‌های رسمی، دیپلماتیک را با مقامات عالی رتبه در محل کاخ مذکور انجام می‌داد.

تصویری از میدان ساعت از خیابان امام خمینی - @yalda_razizadeh
تصویری از میدان ساعت از خیابان امام خمینی – @yalda_razizadeh

موزه برج ساعت تبریز

قالی و فرش‌های اصیل و ناب که بیش از ۱۱۰سال از یافته شدن آن‌ها سپری می‌شود در تالار فرش قرار گرفته‌اند. همچنین در این تالار ۱۲ تخته فرش که زمان تاسیس عمارت شهرداری تبریز به دستور ارفع الملک جلیلی بافته شده بودند نیز قرار گرفته است.

در تالار مربوط به دوربین‌های قدیمی، شکل گیری دوربین‌های نسل قدیم و تاریخچه و روند تکوین آن‌ها به نمایش گذاشته شده است. از سایر اشیای مهم دیدنی در این موزه می‌توان به اثرها و سندهای قدیمی مربوط به شهرداری (یا بلدیه قدیم) تبریز، کتاب های خطی و آثار هنری، هدایای مقام‌ها و شخصیت‌های خارجی به شهرداران، سفرنامه‌های نوشته شده درباره تبریز، چینی آلات، تجهیزات، جام های قهرمانی و…. اشاره کرد که همگی در معرض دید عموم قرارگرفته‌اند. همچنین اسلحه قاسم خان والی (اولین شهردار تبریز)، اولین پمپ آتش خاموش کن برج یانقین، عکس‌های بناهای قدیمی، عکس‌های سرداران مشروطه، اولین خیابان کشی‌ها و چراغ گازی که در معابر عمومی با نفت روشن میشد در این موزه به تماشا گذاشته شده‌اند.

Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Share on print
Print

دیدگاهتان را بنویسید

سایر محتوای مرتبط که ممکن است به آن علاقه داشته باشید:

نمایی پاییزی از تفرجگاه عون بن علی - عکس از وبسایت سازمان عون بن علی
عون بن علی (کوه عینالی) تبریز بزرگ‌ترین تفرجگاه کوهستانی ایران

کوه عینالی، که عون بن علی و همچنین عینال – زینال و تفرجگاه عینالی نیز نامیده می‌شود کوهی بر فراز رشته‌کوه سرخاب شمال تبریز است. بلند‌ترین قله این رشته کوه قله دند با ارتفاع ۲۳۸۱ متر است. کوه عینالی، یا عون بن علی در واقع به یکی از قله‌های این رشته کوه سرخ‌رنگ با ارتفاع ۱۸۰۰ متر اطلاق می‌شود. عینالی از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد که یک امام زاده (منسوب به حضرت علی (ع)) است و دو مقبره و آرامگاه تاریخی تبریز بر فراز آن واقع شده است. به همین سبب این کوه، در میان افراد محلی و زبان ترکی با عنوان عینالی داغی (کوه) (عین علی) شناخته می‌شود. امروزه نیز این کوه به یکی از تفرجگاه‌های زیبا و پر رفت و آمد تبریز تبدیل شده است.

مطالعه کامل »
حمام نظافت تبریز - عکس از تبریز مدرن
حمام نظافت تبریز در محله حکم آباد با ۴۰۰ سال قدمت

حمام نظافت تبریز که به آن گرمابه نظافت و همچنین حمام حکم‌آباد نیز گفته می‌شود، یکی از حمام‌های تاریخی تبریز است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این حمام در خیابان آذربایجان، خیابان حکم آباد، میدان دوم واقع شده از سال ۱۳۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران شناخته می‌شود. به گزارش ایسنا این حمام با هزینه شخصی مالک در سال ۱۳۹۵ مرمت و بازسازی شده و یکی از حمام‌های عمومی تبریز است که هم‌اکنون در کنار یک جاذبه گردشگری برای شهر تبریز به صورت فعالانه در حال خدمت‌رسانی است. بنا بر گزارش تبریز مدرن این حمام بدون هرگونه حمایت و با هزینه و مدیریت شخصی اداره می‌شود و هیچ ارگانی هیچ کمک و هزینه‌ای برای آن اختصاص نداده‌اند.

مطالعه کامل »
حمام نوبر تبریز
حمام نوبر تبریز، حمام قدیمی سفره‌خانه سنتی

حمام نوبر یکی از قدیمی‌ترین حمام‌های تاریخی تبریز بوده و بنای آن به دوره قاجار برمی‌گردد. این حمام در تقاطع خیابان امام و تربیت واقع شده و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این حمام نقش و نگار و کاشی‌های بسیار زیبایی دارد و یکی از نمونه‌های بارز حمام‌های تاریخی تبریز به شما می‌رود. این بنا امروزه به یکی از مکان‌های گردشگری تبریز بدل شده است. البته احداث سفره‌خانه سنتی شهریار نیز در این تغییر بی‌تأثیر نبوده است. حمام نوبر در قسمت مرکزی تبریز و در نزدیکی دروازه نوبار میدان ساعت، تقاطع خیابان امام خمینی و تربیت واقع شده است که محل تجمع بافت تاریخی و گردشگری تبریز محسوب می‌شود.

مطالعه کامل »
پل آجی چای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی yaldaarshadi
پل آجی چای تبریز بر فراز رود پرآب و جاری تلخه رود و بیوک چای

پل آجی چای یا پل تلخه رود یکی از پل‌های تاریخی تبریز است که در پیوستگی فرودگاه تبریز و بلوار شهید بالایی، بر فراز رودخانه آجی‌چای (یا تلخه رود) واقع شده است. قدمت این پل تاریخی به دوران صفویه و قاجار برمی‌گردد. پل آجی چای دارای ۱۶ دهنه بزرگ، ۱۰۵ متر طول و ۵ متر عرض است که از نظر ابعاد مشابه با پل قاری ساخته شده است. تمام دهنه‌های آن به جز سه دهنه که طاق هلالی دارند، بقیه جناغی هستند. پل آجی چای یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی تبریز است و یک بار در زمان ولیعهد عباس میرزا توسط خاج سید حسین تاجر (معروف به تبریزی) تعمیر شده است. بار دیگر، این پل در دهه‌ی هشتاد شمسی مرمت شده است.

مطالعه کامل »