پارک اوتیسم تبریز یا پارک فرشتگان تبریز، مخصوص کودکان مبتلا به اوتیسم

پارک فرشتگان تبریز که با نام پارک اوتیسم تبریز مشهور است یکی از پارک‌های معروف تبریزدر ضلع شرقی مجموعه‌ی شاهگلی است. بوستان فرشتگان در 15 مرداد سال 1392 افتتاح و به بهره‌برداری رسیده است. پارک فرشتگان یکی دیگر از اولین‌های کشور و در نوع خود دومین پارک در خاورمیانه است. سازمان پارک‌ها طراحی و احداث این پارک را مطابق با استانداردهای جهانی و رفع نیازهای تفریحی مورد نیاز این قشر از کودکان انجام داده است. از جمله امکانات این پارک تبریزی عبارتند از: درختکاری، گلکاری، تزئینات گلدانی، زمین‌های بازی، غرفه، نیمکت، سرویس بهداشتی، آبخوری و نورپردازی رنگیِ LED اشاره کرد. زمین‌های بازی که کارکرد اصلیِ پارک فرشتگان تبریز را تشکیل می‌دهد عبارتند از: زمین بازی آبی، زمین بازی شنی، و دو زمین بازی سنتی که هرکدام با هدف خاصی برای تأمین نیازها و رفع مشکلات کودکان مبتلا به اوتیسم طراحی شده‌اند. از جمله نکاتی که در طراحی پارک اوتیسم رعایت شده طراحی همسطح کف با کفپوش‌های نرم است. بنابر اظهارات و به گفته رئیس سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری، دغدغه اکثر خانواده‌ها حضور افراد عمومی و معمولی در کنار کودکان مبتلا به اوتیسم است که امکان استفاده از این پارک را برای این خانواده‌های خاص سلب کرده است.

سر در ورودی پارک فرشتگان تبریز - عکس از لست سکند
سر در ورودی پارک فرشتگان تبریز - عکس از لست سکند

پارک فرشتگان تبریز که با نام پارک اوتیسم تبریز مشهور است یکی از پارک‌های معروف تبریز در ضلع شرقی مجموعه‌ی تاریخی تفریحی شاهگلی است. بوستان فرشتگان در 15 مرداد سال 1392 افتتاح و به بهره‌برداری رسیده است. مساحت کلی زمین این پارک حدود 1.8 هکتار بوده و هزینه احداث آن نیز پنج میلیارد ریال عنوان شده است. همانطور که از نام آن نیز پیداست این پارک مخصوص کودکان اوتیسم در تبریز و خانواده‌های آن‌هاست که در قسمت ورودی پارک نیز تابلویی با همین عنوان نصب شده است. البته ناگفته نماند که پارک فرشتگان یکی دیگر از اولین‌های کشور است و در نوع خود دومین پارک در خاورمیانه به شمار می‌رود.

نمایی از بوستان اوتیسم تبریز - عکس از فارس نیوز
نمایی از بوستان اوتیسم تبریز – عکس از فارس نیوز

با توجه به گزارش روابط عمومی و امور فرهنگی سازمان پارک‌ها، مدیر عامل سازمان احداث چنین مجموعه‌ای را که در سطح کشور اولینی دیگر برای شهر تبریز است مایه مباهات تبریز می‌داند که با امکانات ویژه‌ای تعبیه شده و مکانی آرام و سرگرم‌کننده برای کودکان اوتیسمی است. بنا بر همین گزارش، مهندس تقی‌پور با اشاره به شرایط خاصی که کودکان مبتلا به اوتیسم از نظر روحی و روانی دارند می‌فرماید سازمان پارک‌ها طراحی و احداث این پارک را مطابق با استانداردهای جهانی و رفع نیازهای تفریحی مورد نیاز این قشر از کودکان انجام داده است. به گفته شهردار تبریز، مجموعه‌های مختلف در کنار بهزیستی باید برای کمک به رفع مشکلات رشد کودکان اوتیسمی تبریز حمایت‌های خود را دریغ ننمایند.

افتتاح پارک اوتیسم تبریز - عکس از فارس نیوز
افتتاح پارک اوتیسم تبریز – عکس از فارس نیوز

پیام نماینده یونیسف در ایران به مناسبت افتتاح اولین پارک ویژه کودکان اوتیسم در تبریز

در مراسم افتتاح پارک فرشتگان، پیام نماینده صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) در جمهوری اسلامی ایران، محمد المنیر صفی الدین، در جهت قدردانی از این حرکت ارزنده و تأثیرگذار قرائت گردید. متن این پیام به شرح زیر است:

امروز بسیار خوشحالم از اینکه اولین پارک ویژه کودکان اوتیسم در ایران که به طور اختصاصی برای کودکان دارای اوتیسم طراحی و ساخته شده است، در تبریز افتتاح می شود.

یونیسف همواره بر اهمیت دوران کودکی به عنوان دوران طلایی رشد و تکامل کودک و همین طور اوج آسیب پذیری او تاکید می‌کند. ما معتقدیم همه کودکان باید به فرصت‌های برابر برای بازی و تفریح دسترسی داشته باشند. کودکان دارای معلولیت نیز از این قاعده مستثنی نیستند.

کودکانِ دارای معلولیت، مانند همه کودکان توانایی‌های زیادی دارند، اما اغلب به دلیل تبعیض و عدم حمایت کافی از جامعه منزوی می‌شوند و به نوعی به آسیب پذیرترین و نامرئی‌ترین گروه از کودکان می‌پیوندند.

کودکان دارای معلولیت باید از همه حقوق یک کودک سالم بهرمند باشند و بتوانند در تصمیم‌گیری‌هایی که زندگیشان را تحت تاثیر قرار می‌دهد، شرکت کنند. این کودکان باید دیده شوند و باید به آنها به عنوان اعضای فعال جامعه و نه صرفا دریافت‌کنندگان صدقه نگاه کرد و حضور آنها را ارج نهاد.

ورزش و سرگرمی یکی از راه‌های مهمی است که کودکان دارای معلولیت و خانواده‌هایشان به واسطه آن می‌توانند میزان نگرانی و اضطراب خود را تا حد زیادی کاهش دهند.

کودکان دارای اوتیسم به دلیل شرایط ویژه خود نمی‌توانند به راحتی در همه پارک‌ها یا فضاهای آزاد بازی کنند و ممکن است خیلی سریع‌تر از دیگر کودکان گم شوند که خود باعث افزایش اضطراب خانواده‌ها و ترس از بردن کودکانشان به این فضاها می‌شوند. اما ساخت یک پارک مخصوص کودکان اوتیسم اقدامی شایسته تحسین است.

در انتها بار دیگر از همه دست اندرکارانی که برای ساخت و تکمیل این پارک تلاش کردند به ویژه انجمن اوتیسم تبریز و سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری تبریز سپاسگزاری می کنم و به این عزیزان تبریک می‌گویم. امیدوارم سیاست گزاران و مردم نیز به این دسته از تلاش‌ها بپیوندند و راه را برای دسترسی همه کودکان دارای معلولیت به فرصت‌های برابر و  ایجاد خدمات و فضاهای مورد نیاز آن‌ها برای لذت بردن به طور تمام و کامل از دوران کودکی هموار سازند.

انتهای پیام

امکانات و طراحی پارک اوتیسم در تبریز

از جمله امکانات و تسهیلات مورد استفاده در پارک اوتیسم می‌توان به درختکاری، گلکاری، تزئینات گلدانی، زمین‌های بازی، غرفه، نیمکت، سرویس بهداشتی، آبخوری و نورپردازی رنگیِ LED اشاره کرد. زمین‌های بازی که کارکرد اصلیِ پارک فرشتگان تبریز را تشکیل می‌دهد عبارتند از: زمین بازی آبی، زمین بازی شنی، و دو زمین بازی سنتی. یکی از سبک‌های طراحی مورد استفاده در این پارک ایجاد تصاویر کارتونی خلاق در قسمت‌های مختلف پارک است که هدف آن‌ها ارتقاء مهارت‌های ارتباطیِ کودکان است.

همانطور که قبلاً نیز به آن اشاره شد، کودکان مبتلا به اوتیسم نمی‌توانند به راحتی در تمام فضاهای عمومی بازی کنند و ممکن است زودتر از سایر کودکان دچار آسیب و مشکلات دیگر شوند. از جمله نکاتی که در طراحی پارک اوتیسم رعایت شده است این است که کل پارک به شکل همسطح طراحی شده و کف اکثر زمین‌های بازی به شکل نرم طراحی شده‌اند. البته از جمله سایر نکات مهمی که در اینجا به چشم می‌خورد نصب تابلویی مبنی بر استفاده از پارک برای این قشر از کودکان و خانواده‌هایشان است. ولی متأسفانه نه از سوی شهروندان و نه از سوی مسئولین امر جدی گرفته نمی‌شود و در اکثر ایام هفته به ویژه در ایام آخر هفته کودکان و خانواده‌هایی از هر قشری از امکانات این پارک استفاده می‌نمایند.

از جمله مهم‌ترین خلاقیت‌هایی که در طراحی پارک فرشتگان تبریز به کار رفته است می‌توان به این موارد اشاره کرد: تعبیه تونلی برای کودکان که با عبور از آن به روشنایی (و زمین بازی) می‌رسند. این ابزار با توجه به علاقه‌ای که کودکان مبتلا به اوتیسم به عبور از محل تاریک و رسیدن به روشنایی دارند طراحی شده است. نکته دیگر استفاده از رنگ‌ها و نقاشی‌هاست. در این پارک رنگ‌های زیادی می‌بینیم، و با توجه به اینکه رنگ فیروزه‌ای و صورتی رنگ مورد علاقه این قشر از کودکان است، پایه چراغ‌ها و نیمکت‌ها به رنگ فیروزه‌ای و نرده‌های اطراف پارک به رنگ صورتی رنگ‌آمیزی شده است. همچنین یک غرفه هنری نیز برای نقاشی کشیدن کودکان در پلان پارک فرشتگان در نظر گرفته شده است. همچنین قفس‌های حیواناتی که در داخل این پارک وجود دارد حاوی حیواناتی رنگی مانند خرگوش، خروس، جوجه و اردک است که کودکان را جذب خود می‌کند.

حیوانات کوچک در قفس - عکس از فارس نیوز
حیوانات کوچک در قفس – عکس از فارس نیوز

اخیراً نیز جهت زیبا‌تر شدن محیط بوستان فرشتگان المان حیوانات مختلف بر روی درختان خشکیده تراشیده شده و در دو سوی معبری در این پارک نصب شده است. هدف از این کار، که در سرتاسر تفرجگاه شاهگلی و همچنین چند پارک معدود دیگر در تبریز نیز به چشم می‌خورد، این است که از درختان پوسیده و خشک شده به شکلی بهینه‌تر استفاده شده و بتوان از این درختان برای افزایش زیبایی شهر استفاده کرد. دلفین، خروس، طوطی، قرقاول و خرگوش حیواناتی هستند که در این مسیر نصب شده‌اند. این اقدام، در کنار قرار دادن قفس حیوانات (که در ادامه شرح داده شده است) به دلیل علاقه‌ای است که کودکان اوتیسمی به حیوانات دارند که موجب آرامش روحی این قشر از کودکان می‌شود.

حیوانات چوبی در یکی از معابر پارک فرشتگان - عکس از وبلاگ تبریز مدرن
حیوانات چوبی در یکی از معابر پارک فرشتگان – عکس از وبلاگ تبریز مدرن
یک نمونه خروس چوبی تراشیده شده از درخت - عکس از وبلاگ تبریز مدرن
یک نمونه خروس چوبی تراشیده شده از درخت – عکس از وبلاگ تبریز مدرن

زمین بازی آبی (پارک آبی اوتیسم)

زمین بازی آبی یکی از چهار زمین بازیِ پارک فرشتگان تبریز است که گاه در میان عموم به آن پارک آبی اوتیسم نیز اطلاق می‌شود. این زمین بر اساس علاقه‌مندی کودکان مبتلا به اوتیسم به آب‌بازی طراحی شده و این طراحی و تمام المان‌های به کار رفته به گونه‌ای است که کودکان به هنگام بازی آسیبی به خود وارد نکنند. این زمین بازی از این جهت زمین بازیِ آبی نامیده می‌شود که چون فواره‌هایی در روی زمین نصب شده که آب را تا ارتفاع حدود 10 سانتی‌متر به بالا پرتاب می‌کند و لوله‌های آبی برای آب‌بازی کودکان تعبیه شده است. کف این زمین نیز از پلاستیک نرم مخصوص پارک‌های کودکان طراحی شده است که از آسیب‌های ناشی از زمین خوردن کودکان جلوگیری به عمل می‌آورد.

موزه محرم تبریز - عکس از شهریارنیوزپارک آبی در پارک اوتیسم تبریز - عکس از Tabrizpedia
پارک آبی در پارک اوتیسم تبریز – عکس از Tabrizpedia

زمین بازی شنی

یکی دیگر از زمین‌های بازی در پارک اوتیسم تبریز، زمین بازی شنی است. علاوه بر اینکه لمس شن، قالب‌گیری، درست کردن اشکال، و پاشیدن شن با دست برای کودکان بسیار لذت‌بخش است، در عین حال شن‌بازی یکی از روش‌های خوددرمانی برای کودک مبتلا به اوتیسم به شمار می‌رود. کودک به هنگام بازی حس تسلط و کنترل به خود می‌گیرد و تضادها و تعاملات روحی خود را برطرف می‌کند؛ از این رو شن‌بازی برای کودکانی که خود را ناتوان می‌بینند و دچار آسیب روحی شده‌اند بسیار کمک‌کننده است. کف این زمین بازیِ شنی کف‌پوش‌های نرم و ماسه‌های کاملاً شسته شده است که از وارد آمدن آسیب به کودکان جلوگیری می‌کند. همچنین وسایل بازیِ تعبیه شده همگی از نظر تعادلی، مهارت‌های وابسته به لامسه و هماهنگیِ حرکات به کمک کودکان می‌رود. نیمکت‌هایی نیز در اطراف زمین بازی شنی قرار گرفته تا والدیت بتوانند از نزدیک نظاره‌گر و کنترل‌کننده فرزند خود باشند.

زمین بازی شنی - عکس از تبریز پدیا
زمین بازی شنی – عکس از تبریز پدیا

زمین بازی سنتی

همانطور که از نام آن نیز پیداست، این نوع زمین بازی شکلی سنتی‌تر داشته و مشابه پارک‌های عمومی دیگری است که در سطح شهر می‌بینیم. این پارک‌ها با هدف ایجاد فرصتی برای چالش‌های جسمی و روحی کودکان و امکان برقراری ارتباطات اجتماعی در محیط طبیعی است. در پارک اوتیسم تبریز دو زمین بازیِ سنتی می‌بینیم که حاوی اسباب بازیِ عمومی از جمله تاب، سرسره، الاکلنگ و غیره است که مانند زمین بازیِ آبی، دارای کف‌پوش نرم بوده و جنس وسایل به کار رفته نیز از پلاستیک نرم است.

ابزار بازی عمومی در پارک فرشتگان - عکس از فارس نیوز
ابزار بازی عمومی در پارک فرشتگان – عکس از فارس نیوز

منبع مطالعاتی جمع‌آوری اطلاعات

جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران سال هشتم بهار 1398 شماره 1، نویسندگان، یوسف اشرفی، طلا رشیدی، عنوان مقاله: فضای عمومی خلاق برای افراد حاشیه‌ایِ شهر؛ نمونه موردی: پارک فرشتگان (مخصوص کودکان اوتیسمی) شهر تبریز

حواشی و انتقادات از پارک اوتیسم تبریز

هیچ گلی بدون خار نیست! همانطور که در بالا نیز بارها به آن اشاره شد، پارک اوتیسم در تبریز به روی همه باز است! به گزارش ایسنا پارک اوتیسم از اوتیسمی‌ها دریغ شده است و در اصل «به محلی برای تماشا و زل زدن مردم عادی به کودکان مبتلا به اوتیسم و خانواده‎هایشان تبدیل شده است». در این گزارش یک مادرِ فرزندِ مبتلا به اوتیسم می‌گوید این پارک به نام اوتیسمی‌ها احداث شده است ولی این خانواده‌ها و کودکان عادی هستند که از آن استفاده می‌کنند. وی اظهار دارد خبر افتتاح پارک مخصوص کودکان مبتلا به اوتیسم در شهر تبریز ابتدا بسیار رضایت‌بخش و خبر خوشی بود تا کودکان اوتیسمی بتوانند به دور از نگاه‌ها، ترحم‌ها، متعجب‌ها و چنین افرادی بتوانند از حق طبیعی و امکانات عمومی تعبیه شده در این پارک استفاده نمایند.

ولی بنا بر این اظهارات، بسیاری از شهروندان «عادی» این پارک را نیز مانند سایر پارک‌های دیگر می‌دانند و بدون اطلاع از شرایط خاصی که کودکان اوتیسمی دارند وارد پارک شده و حتی فرصت استفاده از زمین‌های بازی را به این کودکان نمی‌دهند. مادری دیگر نیز در این خصوص می‌گوید بهتر بود اصلاً نام این پارک «اوتیسم» نبود، چون این خانواده‌ها هیچ استفاده‌ای از این پارک نمی‌کنند و افراد عادی حتی اجازه استفاده و نوبت به این خانواده‌ها را نمی‌دهند. بر اساس این گفته‌ها و همچنین بنابر اظهار رئیس سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری تبریز، اصلی‌ترین دلیل نارضایتی حضور افراد عمومی و معمولی در کنار کودکان مبتلا به اوتیسم است که امکان استفاده از این پارک را برای این خانواده‌های خاص صلب کرده است.

سعد الله ملک پور، مدیر عامل (و موسس) انجمن اوتیسم آذربایجان در اولین نشست خبری انجمن حمایت از بیماران اوتیسم آذربایجان با حضور اهالی رسانه، تعدادی از خانواده‌های کودکان مبتلا، موسس، مدیرعامل و بازرس انجمن در خصوص حواشی پارک اوتیسم تبریز اظهار دارد: «به دلیل عدم شفاف سازی و نبود اطلاع رسانی مناسب، این پارک تبدیل به محلی برای اتراق و تفریح تمامی خانواده‌ها و تماشا و زل زدن به کودکان اوتیسمی شده است». وی افزود: «خانواده‌ها به اندازه کافی مشکل دارند و نمی‌توانند نگاه‌ها و خنده‌های مردم را هم تحمل کنند».

احیای مجدد پارک اوتیسم - عکس از وبسایت انجمن حمایت از اوتیسم آذربایجان
احیای مجدد پارک اوتیسم – عکس از وبسایت انجمن حمایت از اوتیسم آذربایجان

احیای دوباره پارک اوتیسم

به گزارش تسنیم و وبسایت رسمی انجمن اوتیسم آذربایجان پارک اوتیسم اخیراً با همکاری مهندس برزگر جلالی، سرپرست سازمان سیما و منظر شهرداری تبریز احیا گردیده و بنا است استفاده بهینه‌تری از این پارک به عمل آید. از مصوبات این احیاسازی عبارتند از: بهسازی، نرده‌کشی فضاهای ورزشی، بازی، استراحت، شن‌بازی کودکان، استخر و نیز نرده‌کشی دور آن. همچنین افزودن اسباب‌بازی برای فرشتگان بالای 14 سال، افزودن دستگاه‌های ورزشی و آلاچیق، رنگ‌آمیزی به رنگ‌های اصلی اوتیسم و احیای محل نگهداری اوتیسم.