خانه‌های تاریخی تبریز

خانه‌های تاریخی بخش اعظم مکان‌های گردشگری شهر تبریز را تشکیل می‌دهد و در حوزه‌ی گردشگری تبریز نیازمند توصیف کامل هستند. همانطور که می‌دانید در اکثر شهرهای ایران خانه‌های تاریخی از این جهت اهمیت ویژه‌ای دارند که اتفاقی تاریخی در آن افتاده و یا اشخاص و مشاهیر مهمی در آن زندگی می‌کرده‌اند. شهر تبریز نیز دارای انواع خانه‌های تاریخی است که هرکدام از آن‌ها به دلیل خاصی مشهور شده است. بازدید از خانه‌های تاریخی به این سبب توصیف می‌شود که چون اکثر آن‌ها اکنون به موزه تبدیل شده و در واقع نگاهی جامع برای تاریخ و فرهنگ آذربایجان و تبریز محسوب می‌شود.

این صفحه جامع برای آن دسته از افرادی طراحی شده است که نیازمند اطلاعات و فهرستی جامع از خانه‌های تاریخی تبریز هستند. در این صفحه سعی شده است اطلاعات مختصر مربوط به هریک از خانه‌ها فراهم شده و به تدریج تک تک خانه‌ها به تفضیل در نوشته‌ای جداگانه و کامل توضیح داده شده‌اند.

لیست خانه‌های تاریخی تبریز

خانه کوزه کنانی تبریز (مشروطه)

خانه استاد شهریار

خانه بهنام یا قدکی

خانه اردوبادی

خانه گنجه‌ای زاده

خانه سرخه‌ای

خانه سلماسی (موزه سنجش)

خانه دکتر صحتی

خانه کمپانی (شربت اوغلی)

خانه ساوجبلاغی

خانه حریری

خانه حیدرزاده

خانه امیرکبیر

خانه ستارخان سردار ملی

خانه سلطان القرایی

خانه پروین اعتصامی تبریز

خانه ثقه الاسلام تبریزی

خانه امیرارشد

خانه لاله‌ای

خانه بلورچیان

خانه نیشابوری تبریز

خانه نقشینه تبریز

خانه صرافلار

خانه نعمت‌زاده

خانه امیرپرویز

خانه کوچه مشکیان

خانه صدقیانی

خانه نیکدل

خانه ختایی

خانه سیلابی

خانه امیرنظام گروسی

خانه شیخ محمد خیابانی

خانه حاج شیخ

خانه امیرفاطمی

خانه عهدی

خانه ساعتی

خانه رستگار

خانه فتحی

خانه هنگامی

خانه قالیچی

خانه انصاریان

خانه فتح اله اف

خانه گنجعلی زاده

خانه رحیمی

خانه کاوه

خانه حداد

خانه حسین‌زاده

خانه میرزا محمد ثقه الاسلام

خانه نیکدل

خانه معبودی

خانه صلح جو

خانه و باغ کلانتری

خانه گاسپاریان

خانه حمیدزاده رضوی (میدان نادر)

خانه زمانی

خانه شربت زاده

در ادامه به صورت مختصر تمام خانه‌های تاریخی تبریز معرفی شده‌اند.

خانه کوزه کنانی تبریز (مشروطه)

خانه کوزه کنانی که بیشتر در تبریز به خانه مشروطه معروف است، یکی از خانه‌های تاریخی و موزه‌های شهر تبریز واقع در راسته کوچه تبریز‌ غرب بازار تبریز است. سبک معماری این بنا به دوره قاجار برمی‌گردد و در واقع ملک شخصی حاج مهدی کوزه کنانی، از تجار و بازاریان معتبر شهر تبریز بوده است. این خانه محل تجمع بزرگان آذربایجان پس از به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی و مکان همفکری آنان بوده است. در طول تاریخ این خانه همواره مکانی مهم برای نشست‌های انجمن تبریز و مرکز فرماندهی مجهادان و تصمیم‌گیری در رابطه با پایین آوردن پرچم تسلیم در برابر شاه قاجار بوده است. از افراد مهمی که در این مکان به فعالیت و همفکری پرداخته‌اند می‌توان ستارخان، باقرخان، ثقةالاسلام تبریزی، حاجی میرزا آقا فرشی و بنیان‌گذار این مجموعه، حاج مهدی کوزه‌کنانی را نام برد.

نمایی از خانه مشروطه تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی tabriz_aylar
نمایی از خانه مشروطه تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی tabriz_aylar

خانه استاد شهریار

خانه تاریخی استاد شهریار یکی از مهم‌ترین خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که قدمت آن به دوره پهلوی دوم برمی‌گردد. این خانه تاریخی در محله مقصودیه واقع شده است. چیزی که این خانه را ارزشمند می‌کند، و همچنین از آن به نام موزه شهریار نیز یاد می‌شود، این است که شاعر نامدار آذربایجانی به نام محمدحسین شهریار (بهجت تبریزی) درواقع در همین خانه زندگی می‌کرده است. پس از درگذشت ایشان در سال 1367، این خانه توسط شهرداری تبریز خریداری شده و سپس تبدیل به یک اثر تاریخی و قابل بازدید تبدیل شد. در این خانه بیش از 500 قطعه از وسایل شخصی استاد شهریار که در واقع لوازم زندگی روزمره وی بوده است در معرض دید عموم قرار گرفته است.

بستر استراحت و لوازم زندگی خانه شهریار - عکس از حساب اینستاگرامی tabriz_aylar
بستر استراحت و لوازم زندگی خانه شهریار - عکس از حساب اینستاگرامی tabriz_aylar

خانه بهنام یا قدکی

خانه بهنام یا قدکی یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که لقب زیباترین خانه را به خود اختصاص داده است. این بنا که به عنوان یک خانه مسکونی بنا شده است همانند بسیاری از خانه‌ها ایرانی قدیمی دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی و یک ساختمان اصلی قشلاقی و یک ساختمان کوچک ییلاقی است. خانه بهنام گنجه‌ای از اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار و زلزله ویرانگر سال 1193 هجری قمری به یادگار مانده است. این خانه در زمان ناصرالدین شاه قاجار نوسازی و با نقاشی‌هایی تزئین شد. در بازسازی اخیر این بنا چند نگارگری ایرانی کشف شده است که هم اکنون تحت تعمیر و مرمت متخصصان قرار دارد. اکنون بخش‌هایی از اداره دانشگاه هنر اسلامی تبریز در این خانه مستقر شده است.

خانه بهنام یا قدکی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @farahany_photo
خانه بهنام یا قدکی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @farahany_photo

خانه اردوبادی

از دیگر خانه‌های تاریخی شهر تبریز می‌توان خانه اردوبادی را نام برد. خانه اردوبادی هرچند در مقایسه با سایر ابنیه تاریحی تبریز قدمت قابل توجهی ندارد و ساخت آن در واقع به اوایل دوره رضاخان برمی‌گردد، به لحاظ هنر معماری از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. اکثر خانه‌های تاریخی از خشت و آجر ساخته شده‌اند، اما خانه اردوبادی تنها بنای تاریخی شهر تبریز است که با ترکیبی هنرمندانه از آجر و سنگ‌های ساختمانی ساخته شده است. این خانه حدود 1600 متر مربع وسعت داشته و در سه طبقه بنا شده است. مالک اول این خانه پزشکی به نام موسی بیگ بوده است که به عنوان کلینیک از این خانه استفاده می‌کرد. سپس این خانه به عنوان کنسولگری عراق در تبریز به کار گرفته شد و دکتر اردوبادی، از روانشناسان معروف تبریز این خانه را پس از جنگ جهانی دوم خریداری و دوباره به کلینیک تبدیل می‌کند. این خانه هم اکنون تحت تملک شهرداری تبریز به عنوان مرکز اسناد ملی شمالغرب کشور فعالیت می‌کند که بازدید عمومی ندارد.

خانه اردوبادی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mahsa.balafkan
خانه اردوبادی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mahsa.balafkan

خانه گنجه‌ای زاده

خانه گنجه‌ای زاده دارای معماری مختلفی از سبک دوره قاجار و پهلوی است. این خانه مساحت نسبتاً بزرگ سه هزار متری دارد و اعیانی آن در سه طبقه و متشکل از تعدادی اتاق در یک ردیف بدون اندرونی و بیرونی است. هرچند تاریخ ساخت خانه گنجه‌ای زاده به اواخر دوره قاجار برمی‌گردد، اما ساخت زیرزمین‌های خاص در دوره پهلوی رنگ و بوی معماری عصر پهلوی را در این بنا بیشتر می‌کند. بخش شرقی متعلق به دورهه قاجار و بخش غربی نیز متعلق اوایل دوره پهلوی اول است که به ساختمان اول اضافه شده است. این خانه در بین مجموعه بناهایی است که برای دانشکده معماری دانشگاه هنر اسلامی تبریز استفاده می‌شوند. به گزارش عصر ایران متأسفانه این خانه در آبان‌ماه سال 1390 توسط مالک خصوصی آن و با رأی دیوان اداری، به طور کامل تخریب گردید.

خانه گنجه ای زاده تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @_.itsdarya._
خانه گنجه ای زاده تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @_.itsdarya._

خانه سرخه‌ای

خانه سرخه‌ای از دیگر بناهای تاریخی شهر تبریز است که در دوره ناصرالدین شاه قاجار بنا شده است. این خانه به میرزامهدی فراشباشی، داماد مظفرالدین شاه متعلق بوده است. در ضلع شمالی این ساختمان، حمام مهدی خان قرار دارد که در روزهای معین به حرم میرزا مهدی تعلق داشته و وی از درب اختصاصی به آن وارد می‌شدند. این حمام بعدها تفکیک و واگذار شد. مساحت این ساختمان حدود 1400 متر بوده و در دو طبقه بنا شده است. زیرزمین این خانه حوضخانه بزرگی را دارد که از زیباترین بخش‌های این خانه است. مهم‌ترین عوامل تزئین در این خانه، گچبری‌های متنوع در داخل و خارج ساختمان و انواع تزئینات چوبی و آیینه‌کاری‌های سقفی هستند. آدرس دسترسی به این بنا خیابان ثقه الاسلام، نرسیده به درب قدیمی سرخاب (یا همان سرخاب قاپوسی) است.

خانه سرخه ای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @explore.tabrizz
خانه سرخه ای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @explore.tabrizz

خانه سلماسی (موزه سنجش)

خانه سلماسی متعلق به اوایل حکومت قاجار بوده و توسط خاندان حیدرزاده و خانواده سلماسی، که یکی از خانواده‌های قدیمی تبریز هستند، توسعه و تکمیل شده است. کل این ساختمان در سه ضلع حیاط و در دو طبقه بنا شده است. یکی از دیدنی‌های مهم در موزه سنجش یک تنه درخت با قدمت پنج میلیون سال است که به دوره پلیوسن سوزوئیک، آخرین دوره زمین‌شناسی تعلق دارد و چندی پیش از سوی یک زمین‌شناس محلی خریداری و به تبریز آورده شده است. موزه سنجش تبریز در فضای قدیمی و خاطره‌انگیز خانه تاریخی سلماسی بناشده است که همانطور که از نامش پیداست، ابزار سنجش بسیار باارزشی را در خود جای داده است. خانه سلماسی در خیابان امام خمینی، کوچه مقصودیه، پشت ساختمان شهرداری، بن بست سلماسی واقع شده است.

نمایی از حیاط زیبای موزه سنجش تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @yalda_razizadeh
نمایی از حیاط زیبای موزه سنجش تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @yalda_razizadeh

خانه دکتر صحتی

خانه دکتر صحتی یکی از خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که سازمان میراث فرهنگی امروزه این خانه را به خانه محرم تغییر نام داده است. این خانه که به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی تعلق دارد در مساحتی به وسعت 409 متر و زیبنای 844 متر و در سه طبقه بنا شده است که دکتر ابوالقاسم صحتی در زمان حیات خود آن را به حسینیه تبدیل کرده است. امروزه گردشگران برای بازدید اشیا و ابزارهای مربوط به آیین‌های عزاداری امام حسین در ماه محرم به این خانه سر می‌زنند. در ایام محرم نیز مراسم‌هایی در این خانه قدیمی برگزار می‌شود. در طبقه اول، چند اتاق وجود دارد که در گذشته محل زندگی افراد خانواده بوده است. این خانه تاریخی در تبریز، انتهای خیابان شهید مطهری (راسته کوچه)، کوچه شهید گوگانی واقع شده است.

خانه دکتر صحتی یا موزه محرم - عکس از وبسایت کجارو
خانه دکتر صحتی یا موزه محرم - عکس از وبسایت کجارو

خانه کمپانی (شربت اوغلی)

خانه کمپانی (یا شربت اوغلی) یکی از جاذبه‌های گردشگری شهر تبریز است که به اواخر دوره قاجار تعلق دارد. در اوایل دوره پهلوی بنایی دو طبقه در ضلع غربی یاط بیرونی آن احداث شده است که در کل مشتمل بر دو طبقه مسکونی و زیرزمین، در دو بخش بیرونی و اندرونی است. حاج مجید شربت اوغلی، فرزند نایب هاشم خان مالک بنا از تجار فرش تبریز و از جمله زائرین خانه خدا بوده است که گفته می‌شود دسته‌های عزاداری در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی از سمت بازار به حیاط بیرونی بنا وارد شده و ضمن عزاداری در همین محوطه پذیرایی می‌شدند. این بنا در زمینی به وسعت 1600 متر بنا شده است. خانه کمپانی در خیابان ثقه الاسلام، کوی سرخاب، و معبری به نام درب سرخاب واقع شده است. اینجا جایی است که می‌توانید میراث گمشده فرهنگ و معماری عصر قاجار را یکجا کشف کنید.

خانه کمپانی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar
خانه کمپانی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar

خانه ساوجبلاغی

خانه ساوجبلاغی از خانه‌های قدیمی دوران پهلوی اول است که شکلی عقب نشسته دارد. ورودی خانه از طریق یک هشتی است که بعد از عبور از آن وارد حیاط می‌شوید. فضای معماری خانه در ضلع شمالی و غربی در دو طبقه ساخته شده است. در قسمت شمالی طنبی نسبتاً بزرگی قرار دارد که پنجره‌های ارسی آن مشرف به حیاط است. در ایوان این طنبی دو ستون گچ بری وجود دارد و بالای ایوان به شکل سنتور بوده و مزین به تزئینات آجری و گچی است. در مرکز آن یک ساعت با طرح شیر و خورشید قرار دارد. سقف زیرزمین بنا طاقی شکل است و چند سردابه دارد. طبقه همکف در ضلع غربی دارای چند اتاق تو در تو است. این خانه در خیابان امام خمینی و ضلع شمالی مسجد کبود واقع شده است.

خانه ساوجبلاغی تبریز - عکس از وبسایت کجارو
خانه ساوجبلاغی تبریز - عکس از وبسایت کجارو

خانه حریری

خانه حریری از دیگر خانه‌های تاریخی شهر تبریز است قدمت آن به اوایل دوره قاجار بر می‌گردد. این خانه از دو بخش بیرونی و اندرونی تشکیل شده است که ساختمان بیرونی آن شامل دو طبقه می‌شود. این خانه دو حیاط بیرونی و اندرونی و دو بلوک خانه دارد که هر دو رو به قبله هستند. طنبی ساختمان بیرونی جلوه‌گاه هنر اصیل ایرانی بوده و نقاشی‌های بسیار زیبایی را با الهام از موضوعات اساطیری قدیمی، از جمله داستان یوسف و زلیخا از قرآن و سایر تواریخ و داستان‌ها به نمایش می‌گذارد. سقف این بنا نمونه قدرتمند و شگفت‌انگیزی از مینیاتور ایرانی است. یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد این خانه تعداد زیاد نقاشی‌های دیواری، تنوع طرح‌ها، نقش و رنگ‌ها، وجود سبک نگارگری دوره قاجار است که خانه حریری را در میان خانه‌های تاریخی آذربایجان شرقی و حتی کل ایران متمایز می‌کند. این خانه در خیابان تربیت، کوچه نورهاشمی، پلاک 132 واقع شده است.

خانه حریری تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @1ghazalehsajedi
خانه حریری تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @1ghazalehsajedi

خانه حیدرزاده

خانه حیدرزاده در مجاورت چند خانه تاریخی دیگر از جمله خانه سلماسی، خانه بهنام و خانه گنجه‌ای زاده واقع شده است. در مورد تاریخ دقیق ساخت این خانه تاریخی اطلاعات و اسنادی در دسترس نیست، اما کارشناسان میراث فرهنگی بر اساس مطالعات میدانی ادعا می‌کنند که قدمت این خانه به 130 سال قبل می‌رسد. حاج حبیب لک معمار این بنا بوده و در نقشه دارالسلطنه‌ی تبریز این ساختمان با نام خانه حاج قلی خان سرتیپ نیز آورده شده است. مساحت این خانه 900 متر مربع بوده و بنا شامل دو طبقه می‌شود که در مین دو حیاط اندرونی و بیرونی قرار گرفته است. این بنا امروزه به عنوان مرکز ارائه اطلاعات گردشگری استان آذربایجان شرقی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خانه حیدرزاده تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @sign.w
خانه حیدرزاده تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @sign.w

خانه امیرکبیر

خانه امیرکبیر با مساحت 300 متر مربع، یکی از خانه‌های تاریخی کمتر شناخته شهر تبریز است. شاید علت ناشناخته ماندن این خانه این باشد که بیش از 90 درصد آن تخریب شده است که تنها دو پلان باقی مانده از آن توسط شهرداری منطقه و سازمان میراث فرهنگی بازسازی شد. این خانه بخشی از محل کار امیرکبیر، صدر اعظم برجسته دوره قاجار در شهر تبریز بود. بنابراین قدمت این خانه به دوره قاجار می‌رسد. البته ناگفته نماند که میرزا تقی خان امیرکبیر در این خانه هم زندگی و هم کار می‌کرده است. این خانه در بوستان امیرکبیر، در خیابان با همین نام، در خیابان آزادی، بعد از چهارراه لاله به طرف نصف راه (میدان جهاد) واقع شده است. از دیدنی‌های این خانه تندیس امیرکبیر، اثر جعفر نجیبی از جنس برنز است که در معرض دید عموم قرار دارد.

خانه امیرکبیر تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @azturkxabarlari
خانه امیرکبیر تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @azturkxabarlari

خانه ستارخان سردار ملی

خانه ستارخان یکی از خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که در تبریز، خیابان شمس تبریزی، کوی امیرخیز، کوچه ستارخان واقع شده است. ستارخان یکی از قهرمانان ملی و آذربایجانی و از سرداران جنبش مشروطه ایران است که همچنین از وی با نام سردار ملی نیز یاد می‌شود. ستارخان از جمله افرادی بود که در مقابل روس‌ها و نیروهای ضد مشروطه مقاومت کرد. این خانه از مراکز مهم برای سازماندهی و فرماندهی مبارزان مشروطه‌خواه در ایران بوده است. در اصل قدمت این خانه به دوره قاجار برمی‌گردد، اما چون روس‌ها آن را به توپ بستند، اکنون این خانه پس از بازسازی از دوره پهلوی به جای مانده است.

خانه ستارخان تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mirhadi_khatibi
خانه ستارخان تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mirhadi_khatibi

خانه سلطان القرایی

خانه سلطان القرایی، متعلق به حاج میرزا جعفر سلطان القرایی، یکی از مفاخر از خانه‌های تاریخی شهر تبریز به شما می‌رود. تبحر و شهرت حاج میرزا به شناخت نسخه‌های خطی بود که در سفرهایی که به خارج از ایران داشت، نسخه‌های خطی بسیار ارزشمندی را به ایران آورده است که در اواخر عمر وی به کتابخانه مجلس واگذار شدند. این خانه تاریخی که به صورت کاملاً اعیانی ساخته شده است در دو طبقه بنا شده و یک زیرزمین نیز دارد. از ویژگی‌های این خانه پنجره‌های ارسی، شیشه‌های رنگارنگ و قاب‌بندی‌های زیبای گچی به کار رفته در نمای آجری آن است.

خانه سلطان القرائی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @ea_cthh
خانه سلطان القرائی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @ea_cthh

خانه پروین اعتصامی تبریز

پروین اعتصامی را که دیگر همه می­شناسند! خانه تاریخی و زادگاه وی در محله ششگلان شهر تبریز واقع شده است. مساحت این خانه به بیش از هزار و 300 متر می­رسد و حیاتی بسیار بزرگ و در حد 900 متر دارد. قدمت این بنا به دوره اول پهلوی می­رسد و وی در واقع تا سن 7 سالگی در این خانه زندگی کرده است. از جلوه­های زیبای این خانه باغچه زیبا و حوض وسط حیاط است و البته مجسمه زیبای طلایی رنگ آن نیز نظرات را جلب خواهد کرد. این خانه در دو طبقه و یک زیرزمین بنا شده است که دواتاق و یک سالن و دو ورودی شرقی و غربی دارد. این خانه در حال حاضر در دست سازمان ارشاد اسلامی است که هر سال نمایشگاه­های مختلف و متنوعی در آن جاری است.

خانه پروین اعتصامی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @donya_didee
خانه پروین اعتصامی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @donya_didee

خانه ثقه الاسلام تبریزی

ثقه الاسلام تبریز یکی از علمای بزرگ آذربایجان بوده که به همراه دو سر علی مسیو در جریان مشروطیت به دست روس­ها اعدام شد. خانه وی، که اکنون به سبب شهرت ثقه الاسلام به یکی از خانه­های تاریخی شهر تبریز تبدیل شده است در خیابان چایکنار، بین پل قاری و مسجد صاحب­الامر واقع شده و قدمت آن نیز به دوران پهلوی برمی­گردد. از ویژگی­های بارز این خانه تاریخی سه طبقه بنا با قاب­بندی آجری، راه­پله، ایوان، ستون و پنجره بوده که کف طبقات آن چوبی است. این خانه همچنین به عنوان مکانی برای آموزشگاه هنرهای سنتی استفاده می­شد.

خانه ثقة الاسلام تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @arch.az.m
خانه ثقة الاسلام تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @arch.az.m

خانه امیر ارشد

خانه امیرارشد نیز یکی از خانه‌های تاریخی شهر بتریز است که در شهرستان ورزقان، روستای اخارا (آبخوره) واقع شده است. این خانه تاریخی، که قدمت و سبک معماری آن به دوره قاجار برمی‌گردد، با بدنه سنگی و با وسعت 1100 متر بنا شده است. این خانه در کل دو طبقه دارد که طبقه همکف آن آجری بوده و با طاق‌های آهنگ متقابل بنا شده است. بنا این ساختمان سنگی همچنین به «داش عمارت» یا «عمارت سنگی» نیز مشهو است که به کاخ امیرارشد قراجه داغی از بناهای زیبا و منحصر به فرد شهرستان ورزقان مربوط می‌شود. این بنا توسط مهند کرسنسکی، مهندس و معمار خوش نام روش در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری بنا شده است.

خانه امیر ارشد تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @aydintabrizi
خانه امیر ارشد تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @aydintabrizi

خانه لاله‌ای

خانه لاله‌ای که شاید تاکنون زیاد اسم آن را در میان مکان‌های گردشگری تبریز نشنیده باشید، یکی از خانه‌های تاریخی شهر تبریز و متعلق به عصر پهلوی است. این خانه که به مرحوم یحیی ذکا متعلق بود، به دفتر پژوهش‌های تاریخی یحی ذکا نامگذاری و تبدیل شد. مرحوم یحیی ذکا یکی از محققان برجسته معاصر و همچنین از بنیانگذاران موزههای ایران به شمار می‌رود. این خانه، در دو طبقه طی مراسمی مرسمی در سال 1380، همزمان با روز جهانی موزه و همچنین آغاز هفته میراث فرهنگی در تبریز با کاربرد جدید افتتاح شد. این خانه تاریخی در خیابان ارتش جنوبی، کوچه صدر واقع شده است.

خانه لاله ای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mehrdad.vahed
خانه لاله ای تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mehrdad.vahed

خانه بلورچیان

خانه تاریخی بلورچیان با سر در پر نقش و نگاری که دارد در همان لحظه اول توجه شما را به خود جلب خواهد کرد. خانه بلورچیان یکی از آثار معماری دوره قاجاراست. از ویژگی‌های دیدنی این خانه، در کنار سردر زیبایی که دارد، این است که نمای این خانه به صورت کاملاً متقارن بنا شده است. این خانه که دارای مالکیت شخصی است اخیراً به طور کاملاً مرمت شده و مورد استفاده واقع شده است. خانه بلورچیان در نزدیکی خانه لاله‌ای و در همان آدرس واقع شده است، یعنی خیابان ارتش جنوبی، کوچه صدر که پیشنهاد می‌شود بازدید از هردوی آن‌ها همزمان صورت پذیرد (البته به دلیل مالکیت شخصی، امکان بازدید از این خانه با محدودیت‌هایی مواجه است).

خانه بلورچیان تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar
خانه بلورچیان تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar

خانه نیشابوری

خانه نیشابوری از خانه‌های تاریخی جالب تبریز است، چراکه نام آن خانه نیشابوری است و در کوچه اردبیلی‌های خیابان فردوسی واقع شده است. این خانه از دو طبقه با حیاط در قسمت جنوبی تشکیل شده که یک حوض یضی شکل نیز در وسط آن قرار گرفته است. طبقه همکف دارای دو اتاق است. ورود به ساختمان از سمت شرق از طریق کوچه مجاور انجام می‌شود که توسط یک دالان به حیاط منتهی می‌شود. این خانه، مانند بسیاری از خانه‌های تاریخی دیگر یک آب انبار، نما و تزدینات آجری، و پوشش طاقی و آجرهای رنگارنگ است. این خانه هم‌اکنون در حال مرمت بوده و از یک طبقه آن به عنوان مهد قرآن استفاده می‌شود.

خانه نیشابوری تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar
خانه نیشابوری تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar

خانه نقشینه

خانه نقشینه یکی دیگر از خانه‌های تاریخی است که اسم آن کمتر شنیده می‌شود. قدمت این خانه تاریخی به دوره قاجار بر می‌گردد و در خیابان دارایی، کوچه مجتهدی، پلاک 12 واقع شده و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه تاریخی نقشینه از جمله خانه‌های مستشار در بافت تاریخی چهارمنار تبریز است. این خانه مانند بسیاری از خانه‌های تاریخی دیگر از دو حیاط اندرونی و بیرونی تشکیل شده و دو طبقه دارد. از ویژگی‌های بارز این بنا، و همچنین مرمت‌هایی که انجام شده است، شمع‌گذاری، مهار بار سقف، اجرای دیوار زیرزمین با آجر ختایی، اجرای تأسیسات الکتریکی و هره آجری است.

خانه نقشینه تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @ahmad.pournami
خانه نقشینه تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @ahmad.pournami

خانه صرافلار

خانه صرافلار تبریز مربوط به دوره قاجار و همچنین پهلوی است. این ساختمان از یک زیرزمین و یک طبقه فوقانی آن با ایوان ساخته شده است. ستون‌های گچ‌کاری شده در این خانه سبک دوره قاجار را تداعی می‌کند. مانند بسیاری از خانه‌های تاریخی قدیمی، حوض بزرگی در حیاط خانه واقع شده است که باغچه‌های بسیار زیبایی در دو طرف آن واقع شده است. سقف طبقه زیرزمین به شکل طابق و گنبد طراحی شده است. البته در این خانه در زیرزمین نیز یک حوض‌خانه دیگر واقع شده است. این خانه پس از مرمت و بازسازی در سال 1374 به عنوان نمایشگاه و خانه سفال که به آن موزه سفال تبریز نیز گفته می‌شود آغاز به کار کرد. خانه صرافلار در خیابان شمس تبریزی، کوچه صرافلار واقع شده است و به آن خانه علوی نیز گفته می‌شود.

خانه صرافلار تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar
خانه صرافلار تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabriz_aylar

خانه نعمت‌زاده

خانه نعمت‌زاده نیز یکی از خانه‌های مربوط به دوره قاجار است. این بنا در دو طبقه ساخته شده است و یک هشتی ورودی برای دسترسی به حیاط دارد. طبقه همکف در ضلع شرقی که ورودی اصلی به خانه را شامل می‌شود، و در ضلع شمالی نیز راه‌پله دسترسی به طبقه دوم واقع شده است. این ساختمان دو ایوان با دو جفت ستون و پنجره‌های ارسی و آجرکاری و گچبری دارد و مالکیت آن به صورت خصوصی و در اختیار خانواده وتدی است. البته این خانه تاریخی فعلاً خالی از سکنه است. خانه نعمت زاده در خیابان امام خمینی، خیابان مقصودیه، بن بست نعمت‌زاده، پلاک 42 واقع شده است.

خانه نعمت زاده تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @that_hadi
خانه نعمت زاده تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @that_hadi

خانه امیر پرویز

خانه امیرپرویز، واقع در خیابان تربیت، کوچه کرباسی، یکی دیگر از خانه‌های تبریز است که امروزه به موزه تبدیل شده است: موزه صدا. این خانه متعلق به دوره پهلوی است و نام مالک قبلی آن امیرپرویز بوده است که نامگذاری خانه نیز بر همین اساس صورت گرفته است. این بنا نمای بسیار زیبای آجری و قاب‌بندی شده‌ای دارد و اتاق‌های آن نورگیریِ فوق‌العاده‌ای از حیاط دارند. این خانه دارای یک بالکن زیبای نیم بیضی شکل با نرده است. بازدید از این خانه بیشتر به دلیل اهمیت موزه‌ای آن است. این موزه، نخستین موزه صدای ایران با هدف حفظ آثار هنری و نمایش جایگاه والای آن طراحی و راه‌اندازی شده است.

خانه امیرپرویز تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @1soundmuseum
خانه امیرپرویز تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @1soundmuseum

خانه کوچه مشکیان

خانه کوچه مشکیان نام عجیبی دارد و اختصاراً به آن خانه مشکیان نیز گفته می‌شود. این نام بر اساس نام مالک خانه خانه است. خانه تاریخی مشکیان مربوط به دوره قاجار است و در خیابان طاهری، کوچه مسجد جامع، پلاک 12 واقع شده است. این ساختمان دارای نمای آجرکاری شده و همچنین سفیدکاری شده‌ای است. این خانه به سبب واقع شده در نزدیکی بازار تبریز و مسجد جامع تبریز، هم‌اکنون به عنوان پایگاه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز مورد استفاده قرار می‌گیرد. از ویژگی‌های بارز این بنا معماری زیبا و قاب‌بندی‌های آجری و سفید‌کاری شده‌ی آن است و ایوان آن نیز با ستون‌ها و سرستون‌های گچبری شده زیبایی آن را دو چندان می‌کند.

خانه کوچه مشکیان تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @photo.vdsh
خانه کوچه مشکیان تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @photo.vdsh

خانه صدقیانی

خانه صدقیانی از خانه‌های تاریخی مربوط به دوره قاجار تبریز و متعلق به حاج جعفر دایی است که در خیابان ارتش، کوچه حیدر زاده واقع شده است. خانه صدقیانی مانند بعضی خانه‌های دیگر در شهر تبریز از دید مسئولین و همچنین گردشگران به دور است. اما باید گفت این خانه یکی خانه‌هایی است که معماریِ آن کم‌نظیر و زیباست. این خانه در واقع از چهار خانه و یک باغ تشکیل شده است که یکی از خانه‌ها در مرکزیت خانه‌های دیگر واقع شده است. اکنون می‌توان گفت جز ویرانه‌ای از خانه صدقیانی باقی نمانده است؛ البته گفتنی است که این خانه چند سال پیش در حال مرمت واقع شد.

خانه صدقیانی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @hadiparlaq
خانه صدقیانی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @hadiparlaq

خانه ختایی

خانه ختایی هم ممکن است کمی به گوش‌تان ناآشنا به نظر برسد، چراکه امروزه این خانه با نام خانه هنرمندان تبریز شناخته می‌شود. این خانه یکی از خانه‌های قدیمی شهر تبریز و یادگار دوره قاجار است. این خانه در خیابان ارتش جنوبی، کوچه صدر، بن‌بست ختایی‌ها واقع شده است که در سال 1389 با مالکیت شهرداری تبریز با نام خانه هنرمندان تبریز افتتاح شد. ختایی‌ها بازرگانان و ثروتمندانی بودند که توانستند این خانه را از آسیب‌های انقلاب مشروطه و جنگ در امان نگه‌دارند، اما با این وجود روس‌ها در سال 1330 هجری قمری به این خانه حمله کردند و افرادی که قرآن به دست در زیرزمین آن مخفی شده بودند را به قتل رسانده و این خانه را غارت کردند. این خانه حدود 700 متر مساحت دارد.

خانه ختایی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabrizmunicipality
خانه ختایی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @tabrizmunicipality

خانه نیکدل

خانه نیکدل یکی از خانه‌های نام‌آشنای تاریخی شهر تبریز است. قدمت این خانه به دوره قاجار بر می‌گردد و در خیابان امام خمینی، خیابان مقصودیه، پلاک هفت واقع شده است. اگر با شهر تبریز سر و کار داشته باشید احتمالاً نام بازرگانی بزرگ نیکدل را نیز شنیده‌اید. در واقع این بازرگانی متعلق به پیشه پدری فرزندان سید ابراهیم نیکدل هستند که یکی از سرمایه‌داران و وارد کنندگان لوازم خانگی در تبریز بود. از اشیایی که در این خانه تاریخی به چشم می‌خورد در واقع لوازم خانگی است که وی به تبریز وارد می‌کرد. این خانه همچنین به عنوان ستاد مرکزی تبریز 2018 نیز مورد استفاده واقع شد.

خانه نیکدل تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @zahra_alilou_
خانه نیکدل تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @zahra_alilou_

خانه امیرنظام گروسی

خانه امیرنظام گروسی که هم اکنون با نام موزه قاجار نیز شناخته می‌شود، یکی از زیباترین موزه‌ها و خانه‌های شهر تبریز است که ویژگی‌ها و سبک معماریِ سنتی و اصیل دوره قاجار را از همان دوران خود حفظ کرده است. خود امیرنظام گروسی یکی از رجال و نویسندگان دوره قاجار بود که در دوره ناصرالدین شاه این خانه را برای خود بنا کرد. بعد از سقوط سلسله قاجار، این خانه به عنوان اداره داریی و اداره فرهنگ استفاده شد. هم اکنون نیز این خانه به عنوان موزه قاجار استفاده می‌شود. خانه امیرنظام گروسی یا موزه قاجار در محله ششگلان تبریز (که محل خانه‌های تاریخی دیگری نیز هست)، خیابان ثقه الاسلام، خیابان شهریار واقع شده است.

خانه امیرنظام گروسی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @yalda_razizadeh
خانه امیرنظام گروسی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @yalda_razizadeh

خانه شیخ محمد خیابانی

خانه شیخ محمد خیابانی، مانند بسیاری از خانه‌های تاریخی دیگر در بافت مرکزی و تاریخی شهر تبریز واقع شده و در یک طبقه بنا شده است. این خانه از این جهت اهمیت ویژه سیاسی و فرهنگی دارد که شیخ محمد خیابانی 10 الی 15 سال عمر پایانی خود را در آن سپری کرده است. خانه شیخ محمد خیابانی در چهارراه شهید بهشتی (منصور سابق) واقع شده و قدمت آن به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی برمی‌گردد. پلان این بنا کاملاً قرینه و دارای آجرکاری‌های دوره پهلوی است. لازم به ذکر است که حیاط ببیرونی این خانه (در کنار حیاط اندرونی)، به شکل یک باغ ایران بود که بعدها دستکاری شد.

خانه شیخ محمد خیابانی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mirhadi_khatibi
خانه شیخ محمد خیابانی تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @mirhadi_khatibi

خانه معبودی

خانه معبودی یکی دیگر از خانه‌های تاریخی تبریز است که در میدان منجم، خیابان شهید سلمانپور واقع شده است. قدمت این اثر تاریخی در تبریز به دوره قاجار می‌رسد و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مساحت این خانه تاریخی 950 متر مربع است و دو درب یکی به کوچه چوستدوزان و دیگری به دربند قالیچیلار دارد؛ جالب است بدانید این خانه از طریق زیرزمین و از طریق دالان تنگی که در آن وجود داشت دو خانه با مساحت حدود 200 متر به آن متصل بودند که حکم حیاط خلوت این خانه را داشتند. نخستین مالک ثبت شده این خانه احمد جوان و پس از آن حسین معروف به قونسال بوده است. پس از آن، یکی از تاجرین فرش تبریز در سال 1320 به نام رضا صادری این خانه را از وی خریداری کرده و سال‌ها به همراه خانواده در آن می‌زیست. وی تا زمان مرگ از معماری این خانه مثل روز اولش مراقبت کرد. رضا صادری در نهایت این خانه را به حسینیه تبدیل کرد.

خانه معبودی تبریز - عکس از ایسنا
خانه معبودی تبریز - عکس از ایسنا

خانه صلح جو

خانه صلح جو از جمله خانه‌های تاریخی تبریز کمتر شناخته شده است. این خانه تاریخی مربوط به دوره قاجار بوده و در خیابان تربیت، کوچه کرباسی، پلاک 27 واقع شده است. این خانه زیبا دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی است. وقتی از درب واقع در کوچه کرباسی وارد خانه می‌شوید، ابتدا یک هشتی بزرگ با دو دالان را می‌بینید. پس از عبور از این دالان‌ها وارد حیاط اندرونی و سپس بیرونی می‌شوید. برای ورود به خانه دو ورودی وجود دارد که یکی برای زیرزمین و دیگری برای طبقات فوقانی است. هر چهار ضلع این خانه تاریخی تبریز دارای فضای معماری است که زیبایی چشم‌نوازی دارد. مالک اولیه این خانه آقای ممقانیان (کلکته‌چی) بود که به ندرت به آن خانه کلکته‌چی نیز گفته می‌شود، اما مالک فعلی آن آقای صلح‌جو است.

خانه صلح جو تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @pouya.mv
خانه صلح جو تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @pouya.mv

خانه و باغ کلانتری

خانه کلانتری که گاه به آن باغ کلانتری نیز گفته می‌شود یکی از خانه‌های تاریخی دوره قاجار تبریز است. این خانه تاریخی متعلق به آقای ابراهیم خان شرف الدوله کلانتری بوده است که در اولین مجلس شورای ملی دوره قاجار از نمایندگان تبریز بوده است. همچنین از سایر آثار به جای مانده از این خاندان می‌توان به مسجد کلانتر تبریز نیز اشاره کرد. حاج محمد اخوان در سال 1360 این خانه را خریداری کرده است. مساحت کلی این باغ 6550 متر است که ساختمان آن با 1040 متر در دو طبقه بر اساس سبک معماری قفقازی ساخته شده است. این بنا در سال‌های 1330 الی 1360 به دبستان هاشمی اجاره داده شده بود ولی از سال 1360، پس از خریداری آن توسط حاج محمد اخوان، تقریباً به صورت متروکه رها شده و ضلع شمالی آن تخریب شده است. البته گفتنی است که این باغ، در کنار باغ فتح آباد و باغ امیر، تنها نمونه باغ باقیمانده به صورت کوکشک دارای حوض است که از زمان قاجار در تبریز باقی مانده است.

خانه و باغ کلانتری تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @arch.az.m
خانه و باغ کلانتری تبریز - عکس از حساب اینستاگرامی @arch.az.m

خانه انصارین

خانه انصاریان یکی از خانه‌های تاریخی تبریز فراموش شده است. از این جهت فراموش شده که اطلاعات زادی در باره آن در دسترس نیست. خانه انصارین مربوط به دوره قاجار بوده و در کوچه میرزایی تبریز واقع شده است. گفته می‌شود بر اساس شکایت مالک بنا، این خانه تاریخی از فهرست آثار ملی ایران و آذربایجان حذف شده است و به عنوان کارگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. وجه تسمیه نام این خانه صاحب اولیه آن میرزا محمود انصارین، استاد ادبیات عرب است و اکنون نسخه‌های خطی از او باقی مانده است. طنبی‌ها و ایوان‌های این خانه از چوب جنگلی بوده و می‌توان گفت بی‌نظیر است. ایوان و چهارچوب این خانه کاهگلی بوده و طاق‌های ورودی بلندی با تزئینات آجری دارد. سبک معماری قاجار آن از نحوه چینش آجرها، تزئینات هلالی و همچنین سنگ‌های تیره ستون‌ها مشخص است. این بنا حدود 500 متر مساحت دارد.

خانه حاج شیخ

خانه حاج شیخ، که شاید اسم آن را زیاد نشنیده باشید، مربوط به دوره قاجار است و در خیابان معاصر (روبروی استانداردی)، کوچه شهید سمساری، پلاک 7 واقع شده است. بنای این ساختمان دارای ویژگی‌های مشابهی با سایر خانه‌های تاریخی است. تزئینات داخلی به صورت آجری و سرستون‌های آن به صورت گچبری شده است. در طرفین طنبی بزرگ این خانه دو اتاق کله‌ای ایجاد شده که فضاهای جانبی طنبی به آن‌ها دسترسی دارند. این بنا به تاجر معروف عهد مظفرالدین شاه، حاج شیخ جعفر قزوینی منسوب است. یکی از ویژگی‌های بارز این خانه و تفاوتی که با اغلب خانه‌های قدیمی تبریز دارد این است که قسمت اصلی خانه در جبهه غربی حیاط احداث شده است.

خانه سیلابی

خانه سیلابی (شاهزاده خانم) یکی دیگر از خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که قدمت آن به دوره قاجار برمی‌گردد. این خانه در خیابان دارایی بنا شده است. این خانه بخشی از مجموعه کاخ‌های حرمسرای نایب‌السلطنه عباس میرزا در دارالسلطنه تبریز بوده و در دو طبقه بنا شده است. این خانه همچنین به حرمخانه نیز مشهور است. طبقه زیرزمین آن حوضخانه و «سیلاب» نسبتاً بزرگی دارد. ویژگی‌های دیدنی این خانه بزرگ ستون‌های استوار و سرستون‌های گچبری شده، ارسی اتاق اصلی با نقوش هندسی، اسلمی و شیشه‌های الوان و گره چوبی است. همچنین دیوارهای خانه نیز منقش به تذهیب، پرتره، نقوش گل و مرغ و مناظر مختلف هنری است.

خانه رستگار

خانه رستگار، یکی از خانه‌های تاریخی مربوط به دوره پهلوی تبریز است که بعد از ساخت توسط دو برادر به نام‌های مهدبقال و اصغر بقال، از سیاستمداران آن زمان، در زمان کشف حجاب در دوره رضاشاه، در اختیار ستاد کشف حجاب قرار دادند. این خانه بعدا توسط نظامیان خریداری شد. بعد از سال‌ها، این خانه تاریخی به بیمارستان تبدیل شد. در نهایت، آقای رستگار این خانه را خریداری کرده و از این مکان به عنوان یک انبار برای مغازه خویش استفاده کرد. این بنا هم اکنون در اختیار اداره آموزش و پرورش قرار داشته و بناید پژوهشی شهریار در آن مستقر شده است. طرح‌های متنوع آجری، قاب‌بندی، انعکاس، تقسیم‌بندی‌های داخلی و طبقات با خطوط عمودی و افقی در نمای ساختمان، یادآور هنر قالیبافان و هنر قالیبافی دیرینه تبریز است.

خانه‌های تاریخی تبریز با اطلاعات محدود

در ادامه لیستی از خانه‌های تاریخی تبریز را می‌بینید که اطلاعاتی در مورد آن‌ها موجود نیست و یا بسیار کم است. چنانچه در مورد هریک از این خانه‌ها اطلاعاتی دارید و می‌خواهید در تکمیل این محتوا به ما کمک کنید، می‌توانید اطلاعات خود را با حفظ نام و لینک اختصاص خود برای انتشار در یوردوز ارسال نمایید.

1. خانه گاسپاریان

مربوط به دوره پهلوی اول؛ تبریز، خیابان شریعتی جنوبی، کوچه مستشار دوم، پلاک ۱۴۲

2. خانه امیرفاطمی

مربوط به دوره پهلوی؛ تبریز، خیابان راسته کوچه، کوچه صدرالدینی

3. خانه عهدی

مربوط به دوره قاجار؛ تبریز، خیابان شمس تبریزی، نرسیده به گرو

4. خانه فتح اله اف

تبریز، شمال ارک و روبروی خیابان فردوسی 

5. خانه گنجعلی زاده

مربوط به دوره پهلوی اول؛ تبریز، ضلع شرقی چایکنار، جنب بازار تبریز

6. خانه کاوه

مربوط به دوره قاجار؛ تبریز، خیابان چایکنار، روبروی کلینیک چشم‌پزشکی مهر.

7. خانه حداد

تبریز، مربوط به اواخر دوره قاجار؛ خیابان منجم، ایستگاه ناصر.

8. خانه حسین‌زاده

مربوط به دوره قاجار؛ تبریز، خیابان چایکنار، کوچه ملاباشی، پلاک 17.

9. خانه زمانی

مربوط به دوره پهلوی؛ تبریز، خیابان فردوسی، نبش خیابان تربیت شمالی

10. خانه شربت‌زاده

تبریز، خ شمس تبریزی، کوچه شرشرا، پ ۳۷

11. خانه حمیدزاده رضوی

مربوط به دوره قاجار؛ تبریز، خیابان منجم، ضلع شمال غربی میدان نادر

12. خانه فتحی

13. خانه هنگامی

14. خانه قالیچی

15. خانه رحیمی

16. خانه میرزا محمد ثقه الاسلام (از بستگان ثقه الاسلام تبریز)

امیدواریم این مطلب جامع در مورد خانه‌های تاریخی تبریز بتواند یک راهنمای کامل و مفیدی برای تمام بازدیدکنندگان محترم یوردوز واقع شود. تهیه لیست کامل خانه‌های تاریخی و جمع‌آوری محتوا برای تک تک آن‌ها کار ساده و یک شبه‌ای نبود. از تمام بازدیدکنندگان درخواست می‌شود چنانچه اطلاعات بیشتری در مورد خانه‌های تاریخی بدون اطلاعات داشته یا به نظرتان یکی از آنها به نادرستی معرفی و ارائه شده است در مورد اصلاح و اضافه کردن محتوای بیشتر به این مطلب جامع ما را یاری کرده و با ما تماس بگیرید.